rusiye işğal akimiyetinen «ekstremist faaliyetke cemaat çağıruvları» içün kene de qanunsız maküm etilgen Qırım siyasiy mabüs Ğenadiy Lımeşko qorantasınen 7 ay devamında alâqada olmay. O aqqında soñki malümat 2025 senesiniñ ilk küz ayında haber alınğan. Bu aqqında onıñ apayı İrına Lımeşko Qırımtatar Resurs Merkezine haber etti.
“Soñki kere advokat ile 2025 senesiniñ ilk küz ayında bağlandıq. O, bağlanmağa çaresi olmağanını ayttı. Onı Stavropoldeki SİZOdan koloniyağa avuştırıp ola ediler, lâkin biz tam olaraq qayda olğanını bilmeymiz”, – İrına Limeşko qayd etti.
Ğenadiy Limeşko 1992 senesi ilk qış ayınıñ 27-de doğdı, 2017 senesi avgust 12-de, 2018 senesi arman ayınıñ 10-da ise Sudaq şeerinde tutuldı. Qırımda işğalciniñ makemesi onı «diversiya azırlav» uydurma qabaatlavnen – 222-maddeniñ 2-nci qısmı, 222.1-nci maddeniñ 2-nci qısmı, 223.1-nci maddeniñ 2-nci qısmı boyunca 8 yılğa koloniyağa maküm etti. Qanunsız cezasını rusiye federatsiyası Stavropol vilâyetindeki Didimkin hutorınıñ №6 koloniyasında keçirdi.
2025 senesiniñ kiçik aynıñ 21-de, qanunsız apishanege alınuvnıñ bütün müddetini bitirgen soñ, Ğenadiy Limeşkonı Rostov vilâyetindeki ecnebiylerni muvaqqat tutuv merkezine yetekçilik altında alıp kettiler, anda o, 2025 senesi saban ayınıñ 13-ke qadar qaldı. Çoqtan berli qayda olğanını bildi. İrına Lımeşkonıñ aytqanına köre, Ğenadiyni Pâtigorsk şeerindeki 1-nci SİZOğa avuştırıp ola ediler, anda onı belki bir özü tuta ediler.
2025 senesi arman ayında «ekstremist faaliyetine cemaat çağıruvları» içün Ğenadiy Lımeşkoğa qarşı yañı cinaiy iş açıldı. rusiye makemesi onı qabaatlı dep tapıp, 2 yılğa maküm etti, bu müddetni o, azamiy olaraq havfsızlıq koloniyasında keçirmeli.
Lımeşko endi birinci müddetini keçirgenine ve azat etilmek kerek olğanına baqmadan, rusiye işğalci akimiyeti onıñ azat etilmesini semereli şekilde yasaqladı ve onı qanunsız tutqanını devam etti.
2025 senesiniñ ilk küz ayından başlap Ğenadiy Lımeşkonen bağlanuv yoq, onıñ qorantasına iç bir türlü telefon etüv ve mektüp kelmey, onıñ qayda olğanı belli degil.
Qırımtatar Resurs Merkezi Ğenadiy Lımeşkanıñ tekrar-tekrar qanunsız apishanege alınuvını qabaatlay ve bunı Ukrayina grajdanını siyasiy sebeplerden taqip etüvniñ devamı dep saya. QRM qayd ete ki, tekrar-tekrar qabaatlav, azatlıqnı qapatmaq ve adamlarnı inkommunikado statusında tutmaq ameliyatları rusiye federatsiyasınıñ repressiyalarnıñ sistemalı aletleridir.
QRM böyle vaqialarnı toplamağa devam ete ve halqara cemiyetni soy-soplarnıñ ve insan aq-uquqları qorçalayıcılarınıñ qanunsız tutulğan şahıslarğa irişmesini temin etmek ve inkommunikado tutuv ameliyatını toqtatacaq içün rusiye federatsiyasına basımnı arttırmağa çağıra.
Hatırlatamız: böyle vaziyet Qırımnıñ diger siyasiy mabüslerinen de olğan edi – Andriy Zahtey ve Mıkola Şıptur, olarnıñ qanunsız apishanege alınuv müddeti 2023 senesiniñ kiçik ve saban aylarında bitti. İşğalciler olarnı da bir qaç ay devamında Rostov vilâyetinde çet memleketlerden kelgenler içün muvaqqat İZO-da qapattılar. Soñra, vaziyet siyasiy mabüslerniñ soy-soplarınıñ faal mevamı, cinaiy merkezniñ advokatları, aq-uquq qorçalayıcıları ve advokatlarnıñ vaqtında celp etilmesi sayesinde çezildi. Yazıq ki, er keske öyle qısmet olmay.
Mesele öyle: şimdiki vaqıtta Ukrayinağa qaytmaq içün kimlik vesiqasını almaq içün insan şahsen memleketniñ territoriyasındaki Ukrayinanıñ diplomatik vekâlethanege muracaat etmeli, ve, bilgeniñizge köre, Ukrayinanıñ rusiye territoriyasındaki elçilikleri ve konsullıqları 2022 senesiniñ kiçik ayda tolu miqyaslı istilâ başlanğan soñ öz işini toqtattılar.
Ukrayina Nazirler Kabinetiniñ 10/21/2022 senesi çıqarılğan №1201 qararına köre, 2023 senesi boş aynıñ 13-ke qadar eksperimental leyhası çerçivesinde, Ukrayinağa qaytmaq içün ID-kartanı Ukrayina territoriyasında Devlet migratsiya hızmetinde ya da Reintegratsiya nazirliginde, soy-soplarnıñ muracaat ile, almaq mümkün edi, lâkin bu eksperimental leyha endi çalışmay.
Onıñ yerine Ukrayina Nazirler Kabineti, 02/23/2024 senesi çıqarılğan №194 qararı ile, daa bir «eksperimental leyha»nıñ bir qısmı olaraq, cenk olıp keçken ya da rusiyenen vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda bulunğan Ukrayina grajdanlarına eki yıl devamında 2024 senesiniñ saban ayınıñ 21 kününden başlap Ukrayina grajdanlığınıñ vaqtınca kimlik vesiqası resmiyleştirmege ruhset berdi.
O insannı ve onıñ Ukrayina grajdanlığını tasdıqlay, lâkin bu, qanunsız tutulğan vaqıt içinde ukrayin pasportlarınıñ müddeti bitken siyasiy mabüslerge asıl yardım etmez!
Birinciden, bu tertip tek Ukrayinanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarında bulunğan Ukrayina grajdanlarına aittir, eger insan rusiye territoriyasına sürgün etilse, o, endi bu tertip ile Ukrayina grajdanlığınıñ vaqtınca kimlik vesiqası alamaz.
Ekinciden, vaqtınca şaatlıq tek malümatları yekâne devlet demografik reyestrde olğan grajdanlarğa berile bile, ve o tek 2016 senesi başında çalışıp başladı. Bunıñ içün Qırımda 2014-2015 s. işğalciler tarafından qanunsız tutulğanlar aqqında malümat az. Bundan da ğayrı, insan aqqında malümat tek insan öz birinci biometrik vesiqasını: içki kimlikni ya da tış memleketniñ pasportını alğanda reyestrge kirsetile. Ya böyle vesiqalarnı 2016 senesinden başlap Ukrayinanıñ episi degil aldılar.
Üçünciden, rusiye Ukrayina vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda ve rusiye territoriyasında Ukrayina grajdanlığınıñ vaqtınca şaatlığını şahısnı ve onıñ Ukrayina grajdanlığını tasdıqlağan vesiqa olaraq tanımay, Ukrayinağa qaytmaq içün ya ukrayin pasportlarını, ya da kimlik vesiqasını bermege talap ete. ruslar vaqtınca şaatlıqnı kerekli vesiqa olaraq tanımaqtan red etmelerini, hususan, bu vesiqa 1997 senesiniñ qara qış ayınıñ 16-da Ukrayina ve rusiye grajdanları içün vizasız seyaat aqqında Ukrayina ve rusiye arasındaki añlaşmada közde tutulmağanınen añlatalar.
Bunı qayd etmek kerek: Ukrayina bu añlaşmanı 2022 senesi oraq ayınıñ 1-de Ukrayina Nazirler Kabinetiniñ 07.06.2022 senesi çıqarılğan №692 qararı ile toqtattı, amma rusiye bunı esapqa almay ve Ukrayina grajdanlarından yuqarıdaki añlaşmasınıñ 2-nci ilâvesinde qayd etilgen aynı şu vesiqalarnı talap etmege devam ete.
Demek, öyle mesele çıqtı, Ğenadiy Lımeşko Rusiye Federatsiyasında qanunsız apishanege alınuv müddetini tolusınen keçirgenine baqmadan, Ukrayinağa qaytıp olamay, çünki onıñ, Ukrayinağa qaytmaq içün vesiqaları yoq.
rusiye müstemlekelerinde qanunsız tutulğan çoq ukrayinniñ ceza müddetini bitirgen soñ Ukrayinağa qaytmağa imkânı yoq. Vatanına qaytuv meseleleri aktual olıp qalmaqta, bu vaziyet Ukrayina devletinden ve halqara cemiyetten qararlı areketlerni talap ete. Bu vaziyetni tezce tüzetmek kerek, çünki, insanlar qanunsız makeme etilgen soñ, vesiqalarınen meseleler içün, Ukrayinağa maniasız qaytıp olamaycaq ve böyleliknen yañı taqip ve qabaatlavlar telükesi astında qalğan vaziyetler olmasın. Böyle vaziyetke tüşken deyerlik er bir başqa ukrayin de bu deşetli meseleniñ esir olacaq.
Ukrayina devlet akimiyeti öz tarafından böyle meselelerni çezmek içün aqiqiy mehanizmlerni işlep çıqmaq mecburlar, adamlar qısqa vaqıt içinde evlerine, Ukrayinağa maniasız qaytıp olsunlar. QRM grajdanlarımıznı, hususan rusiye esirliginde endi bu qadar azap çekkenlerni havf astında qaldırmaq mümkün olmağanını qayd ete. Bu mesele bir kereden ve ebediy çezilmek kerek, yoqsa rusiye federatsiyası Ukrayinagrajdanlarını mısqıllap, yañı qabaatlavlar uydurıp, olarğa öz vatanında adiy ömürge qaytmağa yol bermeycek.