Coğrafik adlar meselesi halqqara huquqta keniş şekilde ifadelengen. Misal olaraq, Qırım yarımadasını anneksiya ıntılışından soñra BMT Baş Asambleyasınıñ bir sıra rezolütsıyaları BM muessiselerini Qırımnı ‘Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeheri’ olaraq adlandırmağa mecbur etti.
Asılında mustaqil devletniñ belli territoriyasınıñ coğrafik obyektini istegeni kibi adlandırmaq onıñ haqqıdır, faqat devletniñ mustaqilligi bütün, ayırılmaz ve iddiasız olıp, insan haqları, yerli öz-özüni idare etilüvi, tamır halqlar ve azlıqlarnıñ haqlarına nisbeten halqara standartlarğa uyulması şarttır.
Laf büyük olmağan coğrafik obyektler, ealisi millionğa yetken şeher ve regionlar haqqında yürsetilmegen alda siyasiy-huquqiy aspektler tüzleşe ve adlandırma ve adlarnı deñiştirme kibi esnaslar mezkür insan haqları, yerli öz-özüni idare etilüvi, tamır halqlar ve azlıqlarnıñ haqlarına nisbeten halqara standartlar ile idare etile.
Aynı zamanda ne BMT(OON) standartları, şu cümleden mesken yerler boyunca BMT Konferentsıyaları, ne de Avropa Şurasınıñ yerli ve regional hakimiyet Kongresiniñ aktları mesken yerler, diger coğrafik obyektler ve toponimlerniñ deñişitirilmesi ya da adlandırılmasınıñ standartlarına dair bir de bir ayrı noqtai nazarını şekillendirdi.
Şundan da ğayrı, işğal etilgen Qırımda ve işğalden soñra da, yerli ve regional öz-özüni idare etüv organlarınıñ olmaması belli standartlarnıñ yarımadadaki muayen vaziyetke uyğunlıq seviyesi bayağı şube altında qala.
Kelişken etnik haqlar milliy azlıqlar içün de, tamır halqlarğa nisbeten de olduqça aydın belgilengen.
Aynı zaman da regional ve azlıqlarnıñ tilleri Avropa hartiyasınıñ ve milliy azlıqlarnıñ qoruvı haqqında Çerçive konventsıyasınıñ normaları azlıqlar içün toponimlerni adlandırmaq ya da deñiştirmek degil de, munasip tilde adlarnı tekrarlamaq haqqını közde tuta.
Hem de BMT(OON) tamır halqlar haqları haqqında Dekralatsıyanıñ talimatları daha çoq konkrettir. Şundan da ğayrı, toponimler meselesi tamır halqlarnıñ öz-özüni tayin etmek, muhtariyetine sahip olmaq ya da öz-özüni idare etmek, medeniyetni yoq etmek maqsadınen zorbalıq ile keçirilgen assimillãtsıyağa oğratılmamaq kibi haqlarına dair talaplarını közde tutaraq çezilmeli.
Deklaratsıyanıñ 13 maddesine ait talimatları daha aydındır. Olarğa köre, tamır halqlarnıñ öz adlarnı cemiyet, yerler, şahıslarğa bermege ve olarnı saqlamağa, devletlerniñ ise mezkür haqnı qorçalamaq içün munasip areketlerde bulunmaq haqları bar.
Deklaratsıyanıñ tamır halqlarnıñ haqlarına ait meselelerini çezmekte iştirak etmek haqlarına dair, hem de tamır halqlarnıñ haqlarına toquna bilecek tedbirlerge evelden razılıq bermek haqqa dair talimatları da bayağı emiyetlidir.
Demek ki, zemaneviy halqara huquqta tamır halqlarnıñ olarğa ait toponimlerni deñiştirmek ya da adlandırmaqnen bağlı amellerde iştirakları eñ açıq şekilde ifadelengendir.
Boris Babin