2026 senesi ilk yaz ayınıñ 24-nde Peterburg halqara uquq forumında rusiye federatsiyasınıñ baş prokurorı Oleksandr Gutsan ve Türkiye Cumhuriyetiniñ adliye naziri Akin Gürlek 2026-2027 seneleri içün nevbetteki işbirlik programmasını imzaladılar. rusiye tarafınıñ malümatına köre, bu, eki devletniñ çeşit adliye ve prokuraturası organları arasında endi üçünci programmadır. İşbirlikniñ belli yönelişleri arasında ilk sefer “ekstraditsiyanıñ ayrı meselelerine uquqiy yanaşuvlarnıñ zamandaşlaştıruvı” doğrudan-doğru añılğanı diqqatqa lâyıq.
Vesiqanıñ tam metni derc etilmese de, ekstraditsiyağa dair maddelerniñ añlatılması ayrı diqqatqa lâyıq. Resmiy ceetten rusiye ve Türkiye arasında ekstraditsiya saasında işbirlik yañı degil. 2014 senesinde taraflar 2017 senesinde tasdıqlanmasından soñ quvetini alğan cinaiy işlerde qarşılıqlı uquqiy yardım ve ekstraditsiya aqqında añlaşmanı imzaladılar. Bu añlaşma, cinayet-uquq saasında ekstraditsiya talaplarınıñ deñişüvi ve diger işbirlik şekilleriniñ uquqiy temelini yarattı.
Amma soñki yılları rusiye memurları rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından taqip etilgen şahıslarnıñ qıdıruvı ve teslim etilüvi boyunca Türkiyenen muvafaqiyetli işbirligini daa sıq qayd eteler. 2024 senesi rusiyeniñ o vaqıtki baş prokurorı İğor Krasnov, Türkiye tarafından rusiye tarafından qıdıruvğa alınğan şahıslarnıñ teslim etilmesiniñ faalleşkenini bildirdi. Onıñ aytqanına köre, eki devletniñ uquq qoruyıcı organları arasında “semereli iş munasebetleri” bar.
Bu bağlamda yañı işbirlik programması umumiy işbirlikten ekstraditsiya saasında daa teren koordinatsiyağa keçüvniñ şaşı ola bile. “Uquqiy yanaşuvlarnıñ zamandaşlaştıruvı” ıstılasınıñ manası resmiy şekilde aydınlatılmasa da, bu, ekstraditsiya talaplarınıñ baqılması, delillerniñ qıymetlendirüvine umumiy yanaşuvlarnıñ işlep çıqarılması, idarelerara işbirlik mehanizmleriniñ eyileştirilmesi ya da ayrı dava kategoriyalarına dair mevamlarnıñ koordinatsiyasını közde tuta bile.
Ukrayina içün ve hususan vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ sakinleri içün böyle bir tendentsiya qasevet doğura. rusiye federatsiyası cemaat faalcileri, uquq qorçalayıcıları, qırımtatar halqınıñ vekilleri ve işğalge ve rusiye arbiy istilâsına qarşı çıqqan şahıslarğa qarşı siyasiy basqı aleti olaraq cinaiy taqipni muntazam sürette qullana. Çoqusı allarda cinaiy davalar siyasiy sebepli qabaatlavlarğa esaslana, şu cümleden “terrorizm”, “ekstremizm” ya da “rusiye topraq bütünligine qast etüv” qabaatlavlarına.
rusiyeniñ halqara qıdıruv, halqara uquqiy yardım ve ekstraditsiya mehanizmlerini işğal etilgen topraqlardan çıqqan ya da çetelde bulunğan şahıslarnı taqip etmek içün qullanmağa tırışqanı büyük telükedir. Böyle davalarnıñ siyasiy hususiyetine kerekli qıymet kesilmegeni içün, bazı muracaatlar adiy cinaiy davalar kibi baqıla bile.
Amma rusiye ve Türkiye arasında ekstraditsiya saasında işbirlik Türkiyeniñ halqara uquq mecburiyetleri çerçivesinde, hususan uquq bozucılarnıñ ekstraditsiyası aqqında Avropa konventsiyasında, em de Türkiyeniñ milliy qanunlarında, siyasiy sebeplerden taqip etilüvden qorçalav kefaletleri bar, olarda taqipniñ siyasiy hususiyetleri ya da insan aqlarınıñ bozuluv telükesi bar olsa, şahısnıñ ekstraditsiyasını red etmek mümkünligi aqqında söz yürsetile, qayd etmek kerek.
Şunıñ içün yañı rusiye-Türkiye programmasınıñ amelge keçirilüvini nezaret etmek müimdir. Onıñ tolu metniniñ yoqluğı añlaşmalarnıñ manası aqqında soñki hulâsa çıqarmağa imkân bermey. Amma eki taraflı işbirlikniñ kün tertibine ekstraditsiya meseleleriniñ kirsetilmesi uquq qoruyıcı teşkilâtlar, halqara ortaqlar ve siyasiy sebepli taqip qurbanlarınıñ imayesinen oğraşqan müessiselerniñ diqqatını celp etmek kerek, endi körünip tura.