Ukrayinanıñ kelecegi aqqında laf yürsetkende, sual peyda ola: kelecek Ukrayinanı mustaqil ve demokratik devlet olaraq kim qurar? Elbette, biz gençlerge büyük ümüt beslemek kerekmiz. Ve bu kerçekten de öyle. Memleketimiz mustaqilliginiñ bütün yılları devamında gençler Ukrayinanıñ küçlü ve muvafaqiyetli devlet olaraq inkişafınıñ vektorını belgilemege qabiliyetini defalarca isbatladılar.
İşte bu sebepten gençlerniñ eñ yahşı Ukrayina oquv yurtlarında tasil alması, çetel universitet ve institutlarında halqara tecribesini qazanması, demokratik ve reqabetke qabiliyetli Ukrayinanı qurmaq içün ükümet ve ükümetten tış teşkilâtlarda inkişaf etüv imkânları olması içün küreşmek müimdir.
Elbette, cenk vaqtında daa çoq mesele bar. Çoq genç Ukrayinadan çıqıp, şimdi çetelde buluna, çoqusı işğal altında buluna ve Ukrayina kontrol etken topraqlarğa çıqmağa imkânları yoq. Ne yazıq ki, bazılarını rusiyeniñ territoriyasına zorbalıqnen sürgün etip, anda arbiyleştireler.
Qabaatlavğa baqmadan, Ukrayina kontrolindeki topraqlarda qalğan gençlerniñ ögrenmege, bilgi almağa ve vaqtınca işğal etilgen topraqlarnıñ kelecekteki reintegratsiyasına azırlanmağa imkânları bar.
Reintegratsiya aqqında laf etkende, biz bu ya da diger topraqnıñ bütün faktorlarını köz ögüne almalımız. Donetsk, Lugansk ve hususan Qırımnen bağlı bir çoq munaqaşalar peyda ola. Bugün Qırım aqqında aytmağa isteyim. Menim yaşımda olğan gençler Qırımnıñ kelecegini ve onıñ reintegratsiyasını körgenleri aqqında.
Qırımnıñ kelecegi aqqında gençlerden çoq fikir eşitem, ve bazılarından men şaşıp qalam.
Eñ tarqalğan fikirlerden biri – Qırım qırımtatar halqınıñ milliy-territorial muhtariyeti degil de, sadece vilâyet olmalı. Mında qırımtatar halqını qayd etmek kerek, çünki Qırımnıñ endi muhtariyeti bar edi, amma qırımtatarlarnıñ aq-uquqları kerekli derecede sayılmadı.
Başqa bir ikâye – Qırımnı Türkiyeniñ mandatı altına bermege, çünki anda dünyanıñ eñ büyük qırımtatar dernegi yaşay. Aynı zamanda, bu derneginiñ büyük bir qısmı endi özlerini türk olaraq tanıta ve assimilâtsiya etkenini añlamaq kerek.
Em de qırımtatarlarğa keniş aq-uquqlar berilse, Ukrayina içün telüke olacağını aytqanlarını eşitken edim. Ya da qırımtatarlarğa Qırımğa qaytmağa kerekmey, dep ayta ediler, olarnı Ukrayinanıñ diger regionlarına yerleştirmek mümkün. Bazıları, Qırım – qırımtatarlar içün pek büyük bir topraq olğanını bile aytqan edi.
Qırımtatarlar assimilâtsiya etilip “ukrayinler” ola bile, dep tüşünilgenini bile duydım, şimdi rusiye ukrayinlerni ruslarğa çevirmege tırışa. Men onı sözme-söz oqudım, çünki o, aqılğa pek sıq kele edi.
Faqat menim içün eñ qorqunçlı ki, bu menim qartana ve qartbabamnıñ ya da olarnıñ ana-babalarınıñ fikirleri degil. Bu, 2014 senesinden soñ ve 2022 senesine qadar tam bir istilâdan soñ menim yaşlarımnıñ fikirleri.
Ve bu, men eşitken fikirlerniñ bir qısmıdır, ve, yazıq ki, ara-sıra eşitmege devam etem. Buña daa sıq rastkelgenimde, añladım ki, tek cenk devam eteceginden degil de, Qırımnıñ kerçek reintegratsiyasına azır olmağanımızdan evel biteceginden de qorqam.
Bu fikirlerni men Ukrayina aliy oquv yurtlarında halqara uquq, siyaset, iqtisadiyat ve içtimaiyat fakultetlerinde oquğan gençlerden eşitem.
Elbettei, bunı körmemezlikke urıp, etrafımdaki insanlar böyle tüşünmegenini, bazı insanlarnıñ buña emiyet bermegenini, ya da menim qartanamda er şey yahşı olğanını ve er kes bizni pek yahşı añlağanını ve desteklegenini ayta bilemiz, llâkin bunı körmemezlikke urıp olamaymız. Bu mesele açıq qala: bunıñnen ne etmeli ve gençlerde em Ukrayina devleti, em tamır halqlarınıñ ihtiyaclarına uyğun dünyanıñ doğru körünişini şekillendirmek içün añlatma işini ne etmeli.
Bugün, yazıq ki, devlet seviyesinde Qırımnıñ kelecegini körgenimizniñ tam qurulğan mehanizmi yoq. Men çalışqan “Qırımtatar Resurs Merkezi” teşkilâtında Qırımnıñ kelecegi ve reintegratsiyası içün tevsiyeler azırlandı, lâkin olarnı daim yañartmaq, tamamlamaq ve mükemmelleştirmek kerek, çünki işğal devam ete.
Biz kene de gençlerge qaytamız. Kelecekte işğal etilgen topraqlarnıñ, hususan Qırımnıñ, reintegratsiyasınen gençler oğraşacaqlarını köz ögüne alsaq, olar kerçek ne olğanını, rf propagandası ve manipulâtsiyası ya da telükeli ikâyeler ne olğanını añlamaq kerekler. Gençler, rusiye Qırımnı terk etmege mecbur olğan “beşinci koloniya” olsa, ne areket eteceklerini añlamaq kerekler.
Eger de böyle fikirde olğan insanlar akimiyetke kelip, memurlar olıp, Qırımnen bağlı qararlarnı qabul etmege başlasalar, sual peyda ola: bugün askerler ne içün dep küreşeler? İşğal etilgen Qırımnı qaytarmaq ıntıluvlarında Ukrayina içün ölgenler ne içün can berdiler?
Hususan, qırımtatarlar ukrayinlernen beraber Ukrayina serbestligi içün küreşkenini bilmey. Qırımtatarlar 2014 senesi Qırım işğaline razı olmağanlar arasında çoq edi.
Şunıñ içün biz er kün Qırım aqqında laf etmek kerekmiz. Açıqlamaq, kerçekni bildirmek ve uydurmalarnı çürütmek, bu kontekstni bilmeyen ya da añlamağan insanlarnen çalışmaq. Çünki bunı etmesek, Qırımnı kene de ğayıp etmege telükemiz bar.
İşğal altında bulunğan insanlar yarımadanıñ kelecegi aqqında böyle versiyalarnı eşitkenlerinde duyğanlarını tasavvur etmek qıyın. İşğal etilgen Qırımda yaşağan ve er kün Ukrayina qaytarılmasını beklegenler degil de, işğalci akimiyetke qarşı çıqqan ve bu sebepten apishenege alınğanlar. Olar içün bu daa qorqunçlı.
Bir kere daa eminim ki, Qırım aqqında er kes er şey bile, dep tüşüngen malümat köpürinden çıqıp, bilmeyen, eşitmegen ve çoq şey añlamağan insanlarnen qonuşmağa başlamaq kerek.
Şimdi mehanizmlerni ve areket planını azırlamaq kerek, işğalden azat etüv vaqtında nevbetteki adımnı añlayıq ve rusiyeniñ mecburiy olğan stereotiplerine köre bilgi seviyesi üstün olacaq gençler yolbaşçılığında devletimizniñ strategiyasına köre areket eteyik. Ukrayina özü azır olmalı ve öz genç mütehassıslarını azırlamalı.
Bugün gençlerniñ diqqatını işğalden qurtaruv ve yarımadanıñ kelecekteki reintegratsiyası meselelerine celp etmek pek müimdir. Çünki gençler devlet siyasetini şekillendirecek, demokratik esnaslarnı quracaq ve cenkten soñ Ukrayina olacağına mesüliyetli olacaq!