Cumaaqşamı künü, 23 noyabrde, QRM tarafından Ukrainada ‘Fridrih Naumannıñ serbestlik oğrunda fondu’ Temsilciligi destegi ile teşkil etilgen ‘Qırım istiqbali’ II Strategik Forumnıñ ekspertleri işğal etilgen Qırımnı deokkupatsıya ve reintegratsıyası boyunca hakimiyet Planına köre tekliflerini taqdim ettiler.
Spikerler:
- Eskender Bariyev – QRM reisi, qırımtatar Milliy Meclis azası;
- Yevgeniy Hlobıstov – professor, i.i.d., QRM etraftaki mühitni qoruv ve Qırımnıñ sabit inkişafı boyunca ekspert keneşiniñ azası, ‘Ekologiya ve iqtisadiyat’ iş gruppasınıñ koordinatorı;
- Boris Babin – professor, y.i.d., QRM advokatı;
- Konstantin Zaharenko – M.Dragomanov adına Ukraina devlet universitetiniñ siyaset psihologiyası ve halqara munasebetler kafedrasınıñ professorı;
- Vladimir Lãşenko – Qırım MC-nde televideniye ve radio meseleleri boyunca Ukraina Milliy keneşiniñ temsilcisi.
- Moderator: Tatyana Savçuk- QRM kommunikatsıya meneceri.
Tatyana Savçuk qayd etkenine köre, QRM taqımı bütün küçlerini Qırımnıñ deokkupatsıya ve reintegratsıyasına doğrulta. Böyle etip, 3-7 mart künleri QRM Ukrainada ‘Fridrih Naumannıñ serbestlik oğrunda fondu’ Temsilciligi destegi ile ‘Qırım İstiqbali’ I Strategik forumnı keçirgen edi ve çeşit sahalarğa dair Qırım reintegratsıyası boyunca tekliflerini taqdim etken edi. 31 oktãbrden 5 noyabrge qadar ise ‘Qırım İstaiqbali’ II Strategik forum keçirildi.
‘Tedbir devamında 20 tecribeli ekspert 2023 senesi Qırım reintegratsıyası boyunca Ukraina qanun çıqaruvınıñ inkişafını tafsilãtlı şekilde talil etti. Matbuat konferentsiyası çerçivesinde spikerler Qırımnı deokkupatsıya ve reintegratsıyası boyunca Strategiyasını amelge keçirüvine ait tedbirler Planına dair tekliflerini taqdim etecekler’,- añlattı o.
QRM reisi Eskender Bariyev I Staregik forumda işlep çıqarılğan teklifler haqqında añlattı.
‘Mezkür teklifler 10 yönelişke aittir: kütleviy hakimiyet, cinaiy siyaset, grajdanlıq siyaset, icret siyaseti, içtimaiy ve gumanitar siyaset, informatsıon siyaset, ekologik siyaset, adalet siyaseti, halqara siyaset ve antiqabarcılıq siyaseti’,- añlattı.
Bariyev qayd etkeni kibi, II Strategik Forumnıñ çerçivesinde ekspertler Qırımnı deokkupatsıya ve reintegratsıyası boyunca Strategiyasını amelge keçirüvine dair tedbirler Planına ayrıca diqqat ettiler.
Yevgeniy Hlobıstov ekologik ve iqtisadiy siyasetni izaatlap, öz tevsiyelerini qoştı.
‘Ekologik siyasette plannıñ esası- sputnik videosı yardımınen etraftaki mühitniñ vaziyetini nezaret etmek. Plannıñ bir çoq maddelerini amelge keçirmege qolay. Ekologik siyasetniñ büyük qısmı oña doğrudan doğru ait degil. Bu daha çoq umumiy havfsızlıq ve halqara munasebetler meseleleridir’,- añlattı o.
Yevgeniy bey iqtisadiy siyasetni izaatlay eken, onıñ sayesinde Qırım reintegratsıyasınıñ kerçek esnasını körmelimiz, dedi
‘Deokkupatsıyadan soñra devletimiz içün esas vaizfelerden biri qaytarılğan territoriyalarnıñ iqtisadiy inkişafını temin etmek olacaqtır. İşte bu meselege plan daha cevap beremey. Devlette Qırımnıñ iqtisadiy inkişafını açıq-aydın körmeliler. Şundan da ğayrı, plannıñ bir qısmında iqtisadiy ve ekologik siyasetke ait olmağan meseleler qoyulğan’,- qoştı o.
Boris Babin Planda olmağan ‘Cinaiy siyaset’ mevzusında toqtaldı.
‘Cinaiy siyaset mevzusı Planda olmasa da, umumen, hakimiyet Qırım 2014 seneleri olğan işlerge qaytmağa tırışqanını aytmaq mümkün. Aynı zamanda Avropa Mahkemeniñ standartları o davalar tiklenmek yerine qapalması kerekligini köstere’,- dedi Babin.
Ekspertniñ aytqanına köre amnistiya (umumiy af) meselesi bayağı kergin turmaqta.
‘Planğa köre amnistiyanı qanunsız silãhlı şekillenmelerniñ halqara cinayetlerni yapmağan iştirakçileri almalı. Bu yerde şöyle sual peyda ola ki, işğal devrinde bir şeyler hırsızlağan adamnıñ alı ne olacaq? Mesuliyetli olacaqmı? Aynı zamanda silãhlı, ukrainlerni öldürmege ketken biri cevap berecekmi? Aceba, yarımadada kerçekleştirilgen umumiy cinayetlerni taqip etip olurmızmı? İşte bu kibi sualler cevaplarını bulmalı’,- qoştı o.
Vladimir Lãşenko İnformatsıon siyasette tafsilãtlıca toqtaldı.
‘Böyle bir maddede toqtamağa isteyim: Strategiyanıñ yetmişinci maddesinde Ukraina vaqtınca işğal etilgen territoriyalarda yaşağan Ukraina vatandaşlarınen bağnı tutqanı ve desteklegeni közge alınğan. Bu maddeni amelge keçirmek içün tek bir madde bar ki, o da icra hakimiyeti organlarınıñ resmiy saytlarında qarşılıq bağ sistemasınıñ asıl etilmesi haqqında. Mezkür organlarınıñ vazifeleri arasında vaqtınca işğal etilgen territoriyalarnıñ deokkupatsıya ve reintegratsıyası boyunca devlet siyasetiniñ amelge keçirilmesi, tasil ve sağlıqqoruv sahasında devlet siyasetiniñ içtimaiy ve gumanitar siyasetiniñ amelge keçirilmesi. Planğa baqsaq, bu bağ Reintegratsıya Nazirligi, İçtimaiy siyaset Nazirligi, İlim tasil Nazirligi, Sağlıqqoruv Nazirligi, QMH prezident Temsilciligi ile teşkil etilmeli. Faqat, informatsıon siyasetni işğal etilgen territoriyalarda bulunğan Ukraina vatandaşlarınınen bağ körmegenimiz alda nasıl amelge keçirecekmiz? Fikrimce bu imkãnsız körüne. Şu sebepten de, plannı deñiştirmek kerek degen fikirdem’,- añlattı o.
Konstantin Zaharenko qayd etkenine köre, böyle kibi vesiqanıñ peyda olmasınıñ aqibeti hiç olmağanından daha müşkül ola bile. Çünki Ukrain vatandaşlarından ğayrı, RF vatandaşları ve Avopadaki ortaqarımız da oqumağa bilgenlerini añlaymız.
‘Böyle vesiqanı oquğanda kimse bir şeyni deooqupatsıya yapmaycağı kibi kele. Nege irişmege istegenimizni, ne sebepten ve nasıl etip areket etecegimiz hiç añlaşılmay’,- dedi o.
‘Memurlarnen körüşir ekenmiz, qoşulmağa azır olğanımıznı bildirdik: plannı evelden bizge köstergen olsaydılar, eminim ki, bir afta devamında devletimiz ğalebe qazanmaq, işğalden azat etmek, Qırımnı reintegratsıya etmege tırışqanını numayış etken plan ortağa çıqar edi. Memurlarğa muracaat etemiz ki, yardım etmege isteymiz, yardım etmege imkãnımız bar’,- qoştı Konstantin bey.
