Çiçek ayınıñ 10-ncı künü qırımtatar halqı içün ayrı bir tarihtır. Qırımtatar jurnalistikası künü qayd etile. İşte, bundan 143 yıl evelsi, yani 1883 senesi çiçek ayınıñ 10-da Bağçasarayda öz devriniñ eñ meşur türk tilinde neşiri olğan «Terciman» gazetasınıñ birinci sanı dünya yüzü körgen edi.
«Terciman» türk aleminde aqiqiy irişüvni qayd etti. Onıñ temelcisi İsmail Gasprinskiy küçlü publitsistik platforma yaratıp qalmadı, qırımtatar tiliniñ inkişafına isse qoştı. Gazeta qırımtatarlarnıñ içtimaiy, medeniy, siyasiy ayatındaki aktual meselelerni aydınlata edi. Başta onıñ tirajı 320 dane ola edi, soñra bu raqam 20 biñge yetti, onıñ darqaluvı 12-den ziyade memleketni qapladı. 1905 senesinden soñ neşirde «Millet», «Alem-i nisvan», «Alem-i subyan» mevzulı ilâveler basılıp başladı. «Terciman»nıñ soñki sanı 1918 senesiniñ fevral 23-nci künü dünya yüzü kördi.
«Terciman» serbest matbuat ve qırımtatarlarnıñ milliy tiklenüvi timsali olaraq qalmaqta. Aynı vaqıtta, işğal etilgen Qırımdaki media müitiniñ bugünki vaziyeti teren inqiraznıñ misalidir, mında mustaqil söz taqip etilgen, söz serbestligi aman-aman yoq etilgen.
2014 senesinden soñ professional jurnalistlerge sistemalı basım etile edi, çoq soyu yarımadanı terk etmege mecbur oldılar. Bu, meselâ, birinci qırımtatar telekanalı ATR ile olıp keçti. Qırımda qapatılğan soñ, Kıyivde onıñ yañıdan başlanmasına Qırımtatar Resurs Merkezi yardım etti.
İşğal akimiyeti qırımtatar matbuat vastalarını da defalarca taqip etti. Hususan, «Qırım» gazetasınıñ muarririyeti «söz serbestligini sui-istimal etmekte» ve «malümatnı bozmaqta» qabaatlanıp, basımğa oğradı. Redaktsiyalarda tintüvler ötkerildi, bu ise mustaqil qırımtatar jurnalistikasını bastıruv siyasetiniñ qastlı alıp barılğanını köstere.
Cemi 25 Qırım jurnalisti işğal akimiyeti tarafından taqip etildi.
Şimdi apshanede 21 Qırım jurnalisti ve faalcisi: Aziz Azizov, Amet Suleymanov, Asan Ahtemov, Volodımır Dudka, Vilen Temeryanov, Ğenadiy Osmak, Dmıtro Ştıblikov, Ernes Ametov, İrına Daniloviç, İrına Levçenko, Marlen Asanov, Osman Arifmemetov, Oleksiy Bessarabov, Remzi Bekirov, Ruslan Suleymanov, Rustem Osmanov, Rustem Şeyhaliyev, Seyran Saliyev, Serğiy Tsığipa, Server Mustafayev, Timur İbragimov.
Daa dört adam – Nariman Celâl, Mıkola Semena, Nariman Memedeminov ve Vladıslav Yesipenko – almaşuvlarnıñ bir qısmı olaraq ya da qanunsız apske alınuv müddetlerini bitirgen soñ azat etildi.
2015 senesinden başlap Qırımtatar Resurs Merkezi qırımtatar tili ve malümat meydanınıñ inkişafına ve saqlanuvına faal qoltutmaqta:
– Qırımtatar Resurs Merkeziniñ saytı dört tilde oqumaq mümkün, olardan biri qırımtatar tilidir.
– 2019 senesi Qırımtatar Resurs Merkezi İnsan aq-uquqları umumiy beyannamesini qırımtatar tiline tercime etip, BMTniñ resmiy saytında yerleştirdi. 2021 senesi İnsan aqları aqqında Avropa konventsiyasını qırımtatar tiline tercime ettik. Qırım ve qırımtatarlarnen bağlı ukrayin qanunlarını da tercime etmege planlaştıramız.
– Qırımtatar resurs merkezinde Qırım tarihiy toponimika tiklenüvine bağışlanğan «Adlarnı qaytaracaqmız – Qırımnı qaytaracaqmız » adlı malümat kampaniyası alıp barıla, bu da qırımtatar tiliniñ saqlanmasına öz issesini qoşa. QRM “Qırımtatar tili luğatı” rubrikasını devam eterek, oquyıcılarımızğa qırımtatar söz ve ibarelerni ögrete.
Qırım bugün Avropada jurnalistik faaliyeti içün eñ havflı zonalardan biridir. Buña baqmadan, qırımtatar jurnalistleri aqiqat içün, öz halqı içün, em de söz serbestligi içün küreşni devam eteler.