Qırımtatar halqınıñ genotsid fedalarını añma kününe Qırımtatar Resurs Merkeziniñ İdare Reisi, Qırımtatar Milliy Meclisinin azası Eskender Bariyev, yıllarca Ukrayinadanıñ «genotsid» maddesine binaen 1944 senesi qırımtatarlarnıñ sürgünligine daire cinaiy davanı açmağa nasıl tırışqanını añlattı. Onlarca muracaat, siyasiy ve cemaat advokatlığına baqmadan, tek 2015 senesi ilk qış ayınıñ 9-nda mahkemeden evelki resmiy taqiqat başlatıldı.
Bariyeniñ sözlerine köre, sürgünlikni genotsid olaraq tanımaq aqqı oğrunda küreş cinaiy dava açılmadan çoqtan evel başlandı.
«1991 senesinden, Qurultay toplanğan ve Meclis teşkil etilgen soñ Nizamnamege köre, temsiliy organnıñ esas vazifelerinden biri – qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ aqibetlerini yeñmek olaraq belgilendi», – dep o qayd etti.
Bariyevniñ aytqanına köre, 2005 senesi ilk qış ayınñ 10-nda Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ IV-nci sessiyasıniñ IV-nci Qararı müim basamaq oldı.
«O zaman Qurultay 1944 senesi mayıs ayınıñ 18-inde alıp keçken sürgünlikni ve ondan soñki qırımtatarlarnıñ sürgünlik yerlerinde tutulmasını Ukrayina tamır halqınına qarşı genotsid aktı olaraq tanıdı. Aynı zamanda bu cinayetni genotsidniñ olaraq resmen tanılması içün Ukrayina Prezidenti Viktor Yuşçenkoğa ve Ukrayina Yuqarı Şurasına muracaat yollanıldı», – dep Bariyev hatırlattı.
Bundan soñ bu mevzu halqara ve milliy seviyelerde köterile edi, 2009 senesi ise sürgünlikni genotsid olaraq tanımaq talabı umumiy Qırım matem mitinginiñ rezolütsiyasında qayd etildi.
Bairyevniñ qayd etkenine köre, Ukrayina halq mebusı, Avropa Şurası Parlament Assambleyasınıñ azası Ğrığoriy Omelçenko ve Ukrayina zabitleri birligi bu ceryanda müim rol oynadı.
«2009 senesi ilk yaz ayında Ğrığoriy Omelçenko Mustafa Cemilevnen beraber qırımtatarlarnıñ sürgünligini genotsid aktı olaraq uquqiy tanımaq meselesini teşebbüs ettiler. Ukrayina Prezidenti ve UHHne Ukrayina Cinaiy qanunnamesiniñ 442-nci maddesiniñ 1-nci qısmına binaen cinaiy dava açmaq talabınen mebus muracaatı yollanıldı», – dep Bariyev añlattı.
Onıñ sözlerine köre, kelecek altı buçuq yıl devamında Omelçenko Ukrayina Prezidenti, Baş prokurorlığı ve UHHniñ reberligine 10-dan çoq mebus muracaatı ve resmiy beyanatnı yolladı.
«Omelçenko tolu taqiqatnı keçirmege, cinayet teşkilâtçılarını belgilemege ve davanı mahkeme qararına alıp barmağa talap ete edi. Tek mahkeme qararı çıqarılacaq soñ genotsidniñ uquqiy tanılması bitirilecek», – dep Bariyev qayd etti.
Bundan ğayrı, Eskender Bariyev hatırlattı ki, sürgünlikni genotsid olaraq tanıma meselesi tek parlament degil, cemaat-arbiy seviyesinde de desteklendi.
«2013 senesi boş ayda Ukrayina zabitleri birliginiñ 22-nci toplaşuvı Ğrığoriy Omelçenkonıñ teklfini qabul etti ve 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid aktı olaraq tanıdı. Bundan soñ Ukrayina zabitleri birligi de bu cinayetniñ lâyıq olğan uquqiy qıymet kesilmesi maqsadınen ukrayin akimiyetine munatazam sürette muracaat ete edi», – dep o qayd etti.
Aynı zamanda bu mevzu devletlerniñ başları seviyesinde de muzakere etile edi.
«Öz çıqışlarında Ukrayina prezidentleri sürgünlik cinayetine defalarca diqqat ayıra ediler. 2014 senesi Przident vazifesini vaqtınca eda etken Oleksandr Turçınov sürgünlikni sovet rejiminiñ şiddetli cinayeti olaraq adlandırdı. Şu yılnıñ ilk küz ayında Prezident Petro Poroşenko dünyanı Stalinniñ cinayeti ve rusiyeniñ qırımtatarlarğa qarşı zemaneviy cinayetleri aqqında susmamağa çağırdı», – dep o qayd etti.
Tek 2015 senesiniñ soñunda bu mesele üzerinde faal iş başlandı.
«2015 senesi ilk qış ayınıñ 9-nda UHHniñ Baş taqiqat idaresi, Ukrayina CQniñ 442-nci maddesiniñ 1-nci qısmına binaen cinayet alâmetlerine köre, cinaiy davanı – 1944 senesi mayıs-oraq aylarında qırımtatar halqınıñ ve başqa milletlerniñ sürgünligini – mahkemeden evel taqiq etmege niayet başlattı», – dep Bariyev haber etti.
2016 senesi qara qış ayında malümat Qırım Muhtar Cumhuriyeti prokurorlığına berildi. O zaman, Bariyevniñ sözlerine köre, ceryanğa Qırımtatar Resurs Merkezi de qatıldı.
«2016 senesinden başlap, «Yañıdan doğuv” Halqraa fondunıñ desteginen ve QMC prokurorlığınıñ idareciliginen QRM Taqiqat etici mahkemecige sürgünlik şaatlarını soğruğa çekmege yarım ete edi. 265 şaatlıq toplandı, olardan tahminen 200 insanı vaqtınca işğal etilgen Qırımdan alıp ketirildi», – dep o añlattı.
Bundan gayrı, QRM taqiqatnıñ bitirilmesine dair neticeler ve teklifler üzerinde çalışqan uquqçılar ve advokatlar bu davağa çekti.
«QMC prkorurolığı, UHH ve Ukrayinanıñ başqa cevaplkâr organları bu davanı soñuna alıp baracaqlar, Ukrayina ise qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid aktı olaraq uquqiy ceetten tanıycaq mahkemeg qararını alacaq, biz ümüt etemiz», – dep Bariyev qayd etti.
Bu cinayetke diqqat ayıruv cemaat kampaniyası yıllarca devam ete edi – o hatırlattı.
«2007 senesinden biz «Öz qalbinde ateş yaq” aktsiyasını keçire edik, onıñ esas maqsadı – “No Genocide” edi, em de dünyanıñ çeşit ülkeleriniñ diplomatik müessiselerine muracaat ete edik. Biz, bu cinayet uquqiy qıymet kesilmese, adalet ğayrıdan tiklemek mümkün olmaz, dep em ukrayin akimiyetine, em de halqara toplulıqqa muntazam sürette hatırlata edik», – dep QMR-niñ İdare Reisi netice çıqardı.