Ukrayinadan soñ Latviya 2019 senesi 1944 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid aktı olaraq resmen tanığan ilk ülke oldı.
Bu, Qırımtatar Resurs Merkezi ve #LIBERATECRIMEA halqara areketiniñ sistemalı advokatlıq işi sayesinde oldı.
QRMniñ İdare Reisi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyevniñ sözkerine köre, sürgünlikniñ genotsid aktı olaraq halqara seviyede tanılması içün iş Latviya Seyminiñ qararından çoqtan evel başlandı.
2015 senesi Qırımatatar Milliy Qurultayınıñ IV-nci sessiyasınıñ IV-nci Qararı 1944 senesi mayıs ayınıñ 18-nde qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid aktı olaraq tanıdı. 2009 senesi qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ 65-nci yıllığına bağışlanğan matem mitinginiñ Rezolütsiyasında ukrayin akimiyetine qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid olaraq tanımaq talabı bar.
Aynı zamanda cemaat faalcileri çoq halqara haber kampaniyasını keçirdi. Şu cümleden, çoq yıl devamında Qırımtatar Gençler Merkezi «Öz qalbinde ateş yaq» aktsiyasını keçire edi. Onıñ çerçivesinde çeşit ülkelerniñ elçiliklerini qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid aktı olaraq tanımağa çağıra ediler.
2014 senesi Qırım vaqtınca işğal etilgen soñ bu işniñ yañı manası peyda oldı. İdarecileri Eskender Bariyev, Sinaver Kadırov ve Abmecit Süyelmanov olğan Qırımtatar halqınıñ aqlarını qorçalav eyyetiniñ faalcileri Kıyivde Ukrayina halq mebusları, dimplomatik korpusnıñ vekilleri ve halqara parlamentçilernen sistemalı şekilde çalışmağa başladılar.
O zaman Eyyet dört ese mesele belgiledi:
⁃ qırımtatarlarnıñ Ukrayina tamır halqı olaraq tanılması ve muayyen qanunlarnıñ çıqarılması;
⁃ 1944 senesi sürgünliginiñ genotsid aktı olaraq, 2014 senesi Qırımnı işğaliniñ ise genotsid siyasetiniñ devamı olaraq tanılması;
⁃ tarihiy Qırım toponimleriniñ qaytarılması;
⁃ işğalli akimiyet tarafından tamır halqınıñ topraq aqlarınıñ kütleviy bozulması içün Ukrayina tarafından resmiyleştirilmegen topraq damartılarınıñ qırımtatarlarnıñ qarşılıq yerlerinde qayd etilmesi (закріплення Україною неоформлених земельних ділянок на галявинах протесту кримських татар для забезпечення масовості порушення земельних прав корінного народу окупаційною владою.)
«2014-2019 seneleri çoq insan aytı ki, sürgünlikniñ genotsid olaraq halqara seviyede tanılması – mümkün olmaycaq şeydir. Lâkin ukrayin parlamentçileri, dimplomatları, başqa ülkelerniñ vekilleri ile er bir körüşüvde biz bu meseleni er vaqıt kötere edik», – dep Eskender Bariyev hatırladı.
Müim basamağı – Qırımtatar Resurs Merkeziniñ mütehassıslarınıñ işi oldı. Şu cümleden, QRMniñ mütehassısı Borıs Babin qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ tamır halqına qarşı halqara cinayet olaraq uquqiy ihtisasını işlep çıqardı.
2015 senesi boş aynıñ 12-nde Ukrayina halq mebusı Mıkola Knâjıtskıynıñ teşebbüsinen Ukrayina Yuqarı Şurası qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid olaraq tanıyıcı qarar berdi.
«Bu, vaziyetni deñiştirici bir qarar oldı. Bizim körüşüvlerimiz vaqtında ecnebiy parlamentleriniñ vekilleri sıq sıq bir sual soray ediler: Ukrayinanıñ nazar noqtası nedir? Yuqarı Şuranıñ qararı berilgen soñ biz halqara advokalıq içün küçlü bir delil aldıq», – dep Bariyev qayd etti.
Kelecek basamağı #LIBERATECRIMEA halqara kampaniyası oldı. 2018 senesi orta küz ayında Qırımnıñ işğalden azat etilmesi ve qırımtatar halqınen birdemlik oğrunda küreşken halqara areketniñ faalcileri «Bayraqnen birleştirilgenmiz – #LIBERATECRIMEA» aktsiyasını başlattılar. Doquz ay devamında qırımtatar halqınıñ milliy bayrağı onlarca ülkege – Avstraliya veAQŞdan Avropa devletlerine – seyaat etti.
Tamam bu kampaniya çerçivesinde qırımtatar bayrağınıñ Latviyağa kelmesini sürgünlikniñ genotsid olaraq tanılmasınıñ parlament tarafından baqılmasınen bağlama ğayesi peyda oldı. Bu gayenin teşebbüsçisi #LIBERATECRIMEA areketiniñ Lavtiyalı faalcisi Aleks Grıgoryevs oldı.
Latviya parlamentçilerinen munasebetler bu ceryanda müim rol oynadı. Bu vaqialar arfesinde Latviya Seyminiñ Reisi İnara Murniyetsenen Latviya mebusları Ukrayinanı ziyaret ettiler. Ukrayina Yuqarı Şurasındaki körüşüv vaqtında Eskender Bariyev Latviya tarafı ögünde qırımtatar halqınıñ sürgünligini mgenotsid aktı olaraq tanıma meselesini köterdi.
Bundan soñ faal diplomatik iş başlatıldı.
2019 senesi çiçek ayınıñ 5-nde Qırımtatar Resurs Merkeziniñ Kıyiv şeerindeki ofisinde Latviya Tış işleri nazirliginiñ ukrayin tarafı meselelerini idare etken ekinci kâtibi Yanis Klavanıñ ve Ukrayinadaki Latviya Elçiliginiñ ekinci kâtibi Andreas Karpoviçsniñ iştirakinen müim iş körüşüvi olıp keçti.
Bariyevniñ sözlerine köre, bu ceryannıñ siyasiy ve protsesual logistikasını idare etmek içün Latviya tarafı Kıyiv şehrine keldi. Körüşüv vaqtında taraflar meseleni Latviya parlamentinde kötermek mehanizmleriniñ tafsilâtlarını işlep çıqardı. Bir qaç esas adımı qayd etildi:
⁃ Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Latviya Seymine resmiy muracaatınıñ azırlanması;
⁃ Latviya tarafına vesiqalarnıñ evelden yollanılması;
⁃ qırımtatar bayrağınıñ Piga şeerine kelgen künü parlament tedbirleriniñ teşkil etilmesi.
QRM vesiqalarnı azırlap, Latviya tarafına berdi, olarnıñ arasında:
⁃ Qırımtatar Resurs Merkeziniñ resmiy mektübi;
⁃ sürgünlikniñ tamır halqına qarşı halqara cinayet olaraq uquqiy ihtisası;
⁃ sürgünliginiñ tamır halqına qarşı halqara cinayet olaraq uquqiy ihtisası;
⁃ Ukrayina Yuqarı Şurasınıñ genotsid tanılması aqqında qararınıñ kopiyası.
2019 senesi çiçek ayınıñ 24-nde «Bayraqnen birleştirilgenmiz – #LIBERATECRIMEA» kampaniyası çerçivesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Reisi Refat Çubarov Qırımtatar Milliy Meclisiniñ muracaatınen Piga şeerine kelip, Latviyadaki Ukrayina elçisi Oleksandr Mişçekno ile qırımtatar milliy bayrağınıñ köterilmesinde ve Latviya parlamentiniñ tış işleri eyyetiniñ oturışında iştirak etti.
Oturışnıñ neticelerine köre, Eyyet Reisi Rihards Kols qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ 75-nci yıllığına airza qabul etkenini bildirdi. Bu arizada qırımtatar halqınıñ sürgünligi genotsid aktı olaraq tanıldı. 2019 senesi mayıs ayınıñ 9-nda Latviya Seymi bu qararnı resmen destekledi.
Böylece, Latviya Ukrayinadan soñ qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid aktı olaraq resmen tanığan ilk ülke oldı.
Bu qarar müim halqara vaqia oldı ve kelecek halqara iş içün küç berdi. Latviyadaki mufavaqiyetten soñ QRM, Ukrayinadaki Litvaniya Elçisi Marüs Yanukonis ve Litvaniyadaki Meclis vekili Adas Yakubauskasnıñ faal yardımınen Litvaniya Cumhuriyetinde aynı şu işni alıp bara.
Bugünge qadar 9 ülke qırımtatar halqınıñ sürgünligini genotsid aktı olaraq tanıdı: Ukrayina, Latviya, Litvaniya, Kanada, Poloniya, Estoniya, Çehiya, Felemenk ve Lüksemburg.
Şimdi Qırımtatar Resurs Merkezi halqara advokatlıqnı devam ettire. Merkez qırımtatar halqınıñ sürgünliginiñ genotsid aktı olaraq tanılmasına dair halqara vesiqalarnı azırlap, dünyanıñ 40 ülkesiniñ parlamentine yolladı.
«Latviya duyğan ve qol tutqan ilk oldı. Faqat işimiz devam ete. Ne qadar çoq ülke sürgünlikni genotsid olaraq tanısa, biz tarih adaletiniñ ğayrıdan tiklenmesine o qadar yaqın olamız», – dep Eskender Bariyev qayd etti.