30 sentãbrde dünyada Halqara terciman künü qayd etile.
Metinniñ bir tilinden diger tiline tercime etilmesi bir sanattır. Tercimanlar farqlı devletler, qıtalarnıñ adamlarına biri-birini añlamağa yardım eteler. Hem de tuvğan tiliniñ inkişafı ve saqlanılmasına da yardımcı olalar. Şunıñ içün tercimanlarnıñ emegi soñ derece qıymetlidir.
QRM taqımı öz tarafından Ukraina tamır halqınıñ tili saqlanması, inkişaf etilmesi içün elinden kelgenini yapmaqta. Misal olaraq, 2019 senesi QRM tarafından Umumiy İnsan haqları Deklaratsıyası qırımtatar tiline tercime etildi ve OON resmiy saytında yerleştirildi. 2021 senesi Avropa insan haqları Konventsıyası da çevirildi.
Halqara vesiqalarnıñ tercimesi qırımtatar halqınıñ devletçiligi olmağan vaziyette ve onı haqları yerine ketirilmegende ayrıca qıymetke malik ola.
Böyle etip, QRM mutehassıslarnıñ yardımınen qırımtatar tiliniñ yuridik sahasını inkişafına olduqça salmaqlı isse qoşmaqta. Taqımımız Ukraina tamır halqınıñ tilini saqlamaq ve inkişaf etmek içün elinden kelgenini yapmaqta.
Hatırlatamız ki, Rusiye Qırımnı işğal etkeninden berli yarımadada YUNESKo faaliyetine ait sahalarda vaziyet müşkül oldı. QRM mezkür sahalarda bozuvlarnı daima qayd etmekte.
İşğalcı hakimiyet qırımtatar tilini ‘resmiy’ olaraq qabul etkenlerine baqmadan, resmiy saytlarnıñ qırımtatarca variantları yoq, vesiqalar tek rus tilinde alıp barıla, mahkemlerde qırımtatar tilini qullanmağa yasaq etile, ana tilinde laf etken hadimlerni işten boşatqanları kibi allar da yüz bergen.
İşğalden evel Qırımda qırımtatar tilinde tasil bergen 15 mektep ve 384 sınıf bar edi. İşğalcı hakimiyet ise mekteplerniñ statuslarını deñiştirdi. Al-azırda Qırımda qırımtatar tilinde oqutılğan 7 mektep, rus ve qırımtatar tilinde oqutılğan 3 mektep bar.
Qırımtatar tilinde oqutuv tek ana-babalarnıñ arizasına binaen keçirile. Faqat mektep memuriyeti bu kibi arizalarnıñ yazılmasına her türlü keder etmege tırışalar. Arizalarnı qaba şekilde red etkenleri de belli.( misal olaraq, 2020 senesi fevralde Aqmescitteki 37-nci mektebinde).
Tamır halqlar onyıllığında tamır halqlar tilleriniñ saqlanılması ve inkişaf etilmesinde her taraftan iştirak etilmesi pek mühim, yani devlet, biznes, halqara teşkilãtlarnıñ birlikte iştiragı emiyetlidir. Til oña ihtiyac olğanında yaşaycaqtır.
Til ihtiyacı, ille de sayısı az olğan halqlar arasında, devletniñ destegi olmadan imkãnsızdır. Bu yerde devlet tarafından etnik KHV(radio, televideniye, gazeta ve il.), ana tilinde tasilniñ destegi közde tutula.