“Birleşken Milletler Teşkilâtında Tamır halqlarınıñ iştirak etüvisiz, turğun inkişaf, barışıq ve adaletke irişmek mümkün degil” – Eskender Bariyev BMT-de
2026 senesiniñ çiçek aynıñ 26-ncısı
Qırımtatar Resurs Merkeziniñ İdare Reisi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev BMT Tamır halqları Daimiy forumınıñ 25-inci sessiyası çerçivesinde BMT sistemasında Tamır halqlarınıñ kenişletilgen iştiragi qapalı toplaşuvda çıqışta bulundı.
Tamır halqlarınıñ Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ işinde iştirak etüvi meselesi olarnıñ aqlarınıñ semereli amelge keçirilüvi ve “bizsiz biz aqqında iç bir şey olmaz” printsipinen bağlıdır, öz çıqışında Bariyev qayd etti.
“Tamır halqlarınıñ Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ işinde keniş iştirak etüvi aqlarımıznıñ semereli amelge keçirilüvi ve “bizsiz biz aqqında iç bir şey olmaz” printsipinen doğrudan bağlı mesele. Mehanizmlerge baqmadan, Tamır halqlarınıñ Birleşken Milletler sistemasında iştiragi alâ daa sıñırlı qala. Tamır halqlarınıñ qarar aluv esnaslarına sıq-sıq devamlı institutsional irişimleri yoq, bu ise olarnıñ aqlarını qorçalav saasında halqara siyasetniñ semereliligini eksiltmekte, dep qayd etti o.
Bariyev, Ukrayinanıñ tamır halqınıñ aq-uquqlarını qorçalavda halqara meydançıqlarnıñ hususiy rolüni qayd etip, Qırımnıñ vaqtınca işğali şaraitinde qırımtatar halqınıñ vaziyetine ayrı diqqat ayırdı.
Qırımtatar halqı içün bu mesele hususan aktual. Qırımnıñ rusiye tarafından vaqtınca işğal etilmesi şaraitinde biz milliy seviyede öz aqlarımıznı yerine ketirmek imkânından marum qaldıq. Bu munasebetnen halqara meydançıqlar, şu cümleden BMT, aqlarımıznı qorçalamaq, kimligimizni ve temsilciligimizni saqlamaq içün esas meydanğa çevirile”, – dep qayd etti o.
QRM-niñ İdare Reisi çıqışta bulunıp, Ukrayinada ve halqara seviyede Qırımtatar Milliy Meclisiniñ uquqiy statusınıñ quvetleştirilüvine misal ketirdi.
2021 senesi “Ukrayina Tamır halqları aqqında” Ukrayina Qanunı qabul etildi, 2026 senesi çiçek ayınıñ 3-nde ise Ukrayina Ükümetiniñ qararınen Qırımtatar Milliy Meclisine tamır halqınıñ temsiliy organınıñ uquqiy statusı berildi. Bugün Avropa insan aqları makemesinde “Meclis rusiye federatsiyasına qarşı” davası baqıla, anda Qırımtatar Milliy Meclisi subyekt olaraq tanıldı, Ukrayina ükümeti ise üçünci taraf olaraq davet etildi”, – dedi Bariyev.
O, Birleşken Milletler Teşkilâtı aza devletlerini Tamır halqlarınıñ iştiragini arttırmaq, olarnıñ temsiliy institutlarını tanımaq ve halqara esnaslarğa musaviy şekilde qoşulmaq teşebbüslerine qol tutmağa çağırdı.
“Kenişletilgen iştiragi timsaliy degil de, kerçek tesiri olğan qarar, siyaset ve standartlarnıñ şekillenmesinde müim olmalı. Temel halqlarnıñ tam iştiragi olmadan, devamlı inkişaf, barışıq ve adaletke irişmek mümkün degil. Qırımtatar halqı içün bu halqara birdemlik ve aqlarımıznıñ ğayrıdan tiklenmesi meselesidir, qayd etmek kerek”, – dep yekünledi o.
Çıqışnıñ tolu metni:
Reber bey! Qardaşlarım!
Menim adım Eskender Bariyev, men Ukrayina tamır halqınıñ temsiliy organı Qırımtatar Milliy Meclisini temsil etem.
Biz tek Tamır halqları içün degil, bütün insanlıq içün müim tarihiy ceryannıñ iştirakçileri olamız.
2021 senesi “Ukrayinanıñ Tamır halqları aqqında” Ukrayina Qanunı qabul etildi, 2026 senesi çiçek ayınıñ 3-nde ise Ukrayina Ükümetiniñ qararınen Qırımtatar Milliy Meclisine tamır halqınıñ temsiliy organınıñ uquqiy statusı berildi.
Bugün Avropa insan aqları makemesinde “Meclis rusiye federatsiyasına qarşı” davası baqıla, mında Qırımtatar Milliy Meclisi subyekt olaraq tanıldı, Ukrayina ükümeti ise üçünci taraf olaraq davet etildi.
Bu misaller, tamır halqnıñ temsil organı em milliy, em de halqara seviyede bir subyekt ola bilecegini köstereler.
Temel halqlarnıñ Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ işinde keniş iştirak etüvi, aqlarımıznıñ semereli amelge keçirilüvi ve “bizsiz biz aqqında iç bir şey olmaz” printsipinen doğrudan bağlı bir meseledir.
Mehanizmlerge baqmadan, Tamır halqlarınıñ Birleşken Milletler sistemasında iştiragi alâ daa sıñırlı qala. Tamır halqlarınıñ qarar qabul etüv esnaslarına devamlı olaraq institutsional irişimi yoq, bu ise olarnıñ aqlarını qorçalav saasında halqara siyasetniñ semereliligini eksiltmekte.
Qırımtatar halqı içün bu mesele hususan aktual. Qırımnıñ rusiye tarafından vaqtınca işğal etilmesi şaraitinde biz milliy seviyede öz aqlarımıznı yerine ketirmek imkânından marum qaldıq. Bu sebepten halqara meydançıqlar, şu cümleden Birleşken Milletler Teşkilâtı, aqlarımıznı qorçalamaq, kimligimizni ve temsilciligimizni saqlap qalmaq içün esas meydançıqlar.
Tamır halqlarınıñ Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ işinde keniş iştirak etüvi içün devamlı mehanizmlerniñ meydanğa ketirilmesiniñ zarurlığını qayd etemiz, şu cümleden:
– Tamır halqlarına ükümetke bağlı olmağan teşkilâtlardan tış iştirak statusınıñ berilmesi;
– BMT-niñ mütenasip organlarında oturış ve qarar qabul etüv esnaslarında doğrudan iştirak etmege imkânını temin etmek;
– Tamır halqlarınıñ temsiliy institutlarını köz ögüne alğan mahsus protseduralarnı meydanğa ketirmek;
– BM platformalarına akkreditatsiya ve irişimnen beraber memuriy ve protsedural sıñırlarnıñ yoq etilmesi.
Bu, Tamır halqlarınıñ öz ananelerine esaslanıp öz-özüni teşkil etüvine ve demokratikleştirüvine yardım etecek.
Kenişletilgen iştiragi timsaliy degil de, kerçek tesiri olğan qarar, siyaset ve standartlarnıñ şekillenmesinde müim olmalı, qayd etmek kerek.
Sayğılı işdeşlerim,
BMT aza devletlerine muracaat etemiz:
– Birleşken Milletler Teşkilâtında Tamır halqlarınıñ rolüni kenişletüv teşebbüslerine qol tutmaq;
– Tamır halqlarınıñ temsiliy institutlarınıñ tanılmasını temin etmek;
– Tamır halqlarınıñ halqara esnaslarğa musaviy esasında qoşuluvına yardım etmek.
Temel halqlarnıñ tam iştiragisiz, devamlı inkişaf, barışıq ve adaletke irişmege mümkün degil.
Qırımtatar halqı içün bu halqara birdemlik ve aqlarımıznıñ ğayrıdan tiklenmesi meselesidir.
Diqqatıñız içün sağ oluñız.