lk yaz ayınıñ 12-nde Qırımtatar Resurs Merkezi OSCE Demokratik institutlar ve insan aqları bürosıniñ (ODIHR) temsilcilerinen iş körüşüvini keçirdi. Körüşüvde Ukrayina nezaret teşebbüsiniñ temsilcileri Orse Bonev, Eleonora Şaria ve Anastasiya Kırıllova, Qırımtatar Resurs Merkeziniñ İdare Reisi, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev, QRM-niñ meneceri Zarema Bariyeva, QRM-niñ uquqçısı Lüdmıla Korotkıh ve QRM-niñ kommunikatsiyalar meneceri Tetâna Savçuk iştirak ettiler.
Körüşüv vaqtında taraflar işğal etilgen Qırımda ve Herson ve Zaporijjâ vilâyetleriniñ yañı işğal etilgen topraqlarında insan aqları vaziyetini, em de OSCE ODIHR-niñ nevbetteki ara maruzaları azırlanğanda esapqa alına bilecek yañı tendentsiyalarnı muzakere ettiler.
rusiye işğalcileriniñ siyasetinde esas deñişmeler olmadı ve bütün repressiv ameliyatlar devam ete. Onıñ aytqanına köre, rusiye siyasiy mabüslerni grajdanlıqtan marum ete, insanlarnı “inkommunikado” statusında tuta ve Herson, Zaporijjâ ve Donetsk vilâyetleriniñ işğal etilgen qısımlarından Qırımğa Ukrayina grajdanlarını qanunsız sürette avuştıra – Eskender Bariyev qayd etti.
Aynı zamanda diqqat etti: insan aqları bozuluvı statistikasında ayrı köstergiçlerniñ eksilüvi – repressiyalarnıñ eksilüvi degil.
Bazı raqamlar keçken senelerge köre eksildi, amma bu, tendentsiyalar eksilgeni içün degil, insanlar qorqutalar ve açıqtan aytmamağa tevsiye eteler. İnsanlar yaqınlarını qurtarmaq içün rusiye quvetçilerinen añlaşmağa tırışa, lâkin bu netice bermey ve neticede bu insanlarnı tek Qırımda degil de, yarımadaniñ tışında bütün rusiye territoriyasında qıdırmağa mecburlar”, – dep qayd etti.
Bariyev, rusiye akimiyeti tarafından “rusiye menfaatlarına qarşı” dep sayılğan areketler içün şahıslarniñ mülküni tevqif etmege imkân bergen rusiyede qabul etilgen qanun aqqında tarif etti. Böyle “qanunsızlıqlar” cedveline “rusiye ordusınıñ itibardan tüşürilmesi”, rusiyege qarşı sanktsiyalar kirsetilmesine çağıruvlar, “ekstremist malümatlarniñ” darqatılması, “SVO” tenqitleri ve bir sıra diger areketler kirsetildi.
QRM-niñ uquqçısı Lüdmıla Korotkıh qoştı ki, vesiqa rusiye federatsiyasınıñ memuriy uquq bozuvları kodeksiniñ bir sıra maddelerine deñişmeler kirsete, olar rusiye tışında bulunğan şahıslarnı taqip etüv aleti ola bile. Bu deñişmeler vaqtınca işğal etilgen topraqlardan Ukrayina grajdanları içün eñ büyük telükelerni yarata, – Lüdmila Korotkıh qayd etti.
rf halqara gumanitar uquqıniñ qaidelerini bozıp, işğal etilgen topraqlarnıñ sakinlerine öz grajdanlığını mecbur etti ve öz qanunları çerçivesinde olarnı rf grajdanları olaraq saya. Yani, Ukrayina grajdanı işğal etilgen topraqtan çıqsa bile, Onıñ memuriy taqip etilmesi ve mülkiyeti işğal altında qalsa, onıñ mülkiyetiniñ tevqifi telükesi qalacaq”, – Korotkıh dep añlattı.
Körüşüv vaqtında Zarema Bariyeva siyasiy taqip, tutuv ve apishanege alınuvlarniñ yañı adise-vaqiaları, em de rusiye repressiv sistemasıniñ fedası olğan Ukrayina grajdanlarıniñ muayyen davaları aqqında tafsilâtlıca tarif etti.
Onıñ qayd etkenine köre, işğalciler siyasiy mabüslerniñ apis müddetlerini daa çoq arttırıp, yañı cinaiy davalar açtı ve qabaatlav maddelerini qoştı. Bariyeva Noman Çelebicihan batalyonı davası insanlarnıñ taqip etilüvine diqqat çekti, bu dava çerçivesinde daa üç adam daa 20 yıldan ziyade apis cezasına maküm etildi.
QRM-niñ meneceri Qırımda qadınlarnıñ taqip etilüvine ayrı diqqat ayırdı. Onıñ aytqanına köre, “devlet satqınlığında” qabaatlanğanlarnıñ sayısı ep arta. QRM-niñ malümatına köre, işğalciler tarafından esir etilgen 59 qadın qayd etildi: 28 – koloniyada, daa 31 – tahqiqat izolâtorında. Bariyevaniñ qayd etkenine köre, qadınlarğa qarşı beden ve ruhiy zorbalıq qullanıla. Hususan, bazılarını, yaşı ve sağlıqları zayıf olğanına baqmadan, saatlernen sımarışta turmağa mecbur etken ve tibbiy yardım kösterilmesini red etkenler.
İşğal organları tutulğan Ukrayina grajdanlarıniñ adlarını ve soyadlarını gizlemege tırışa. Hususan, “tanıma” videolarında, işğalciler, şahıslarnıñ teşkerilmesini qıyınlaştırmaq içün, olarnıñ yüzlerini gizleyler. Onıñ aytqanına köre, QRM-niñ, soy-soplarınen işbirlik yapıp, bu insanlarnıñ şahsiyetlerini belgiley, ve bunıñ sayesinde onlarnen insan qayd etildi – Bariyeva qayd etti.
Bundan da ğayrı, o, üküm çıqarılmasında olğan deñişmelerni qayd etti: “İşğalniñ başında insanlar 3-5 yılğa azatlıqtan marum etile edi, şimdi ise qabaatlav maddeleri eñ yüksek ceza müddetlerini tayin eteler”.
Körüşüvde ayrı blok tarafından işğal etilgen topraqlarda mobilizatsiya meselesi muzakere etildi. Eskender Bariyev bildirdi ki, bu seneden başlap rusiye federatsiyası bütün yılğa müddetli arbiy hızmetke çağıruvnı kirsetti ve işğal etilgen Qırımda büyük para ve topraq damartılarınen añlaşmalarnı imzalamağa devam ete.
Onıñ aytqanına köre, potentsial kontraktçılarğa 1,2 million rubl ($16 700) bir kerelik ödeme teklif etile: 400 biñ rubl ($4500) yerli, regional ve federal bücetlerden ayırıla. Em de topraq damartıları para tölemesine alternativ olaraq teklif etile.
Aynı zamanda, Bariyevniñ qayd etkenine köre, añlaşmalarnı imzalamağa istegenlerniñ sayısı ep azlaşmaqta, şunıñ içün işğalciler basqı aleti olaraq cinaiy qanunnı sıq-sıq qullana.
“Cinayet davaları açılğan insanlarğa, añlaşma imzalavı içün davalarnı qapatmağa teklif eteler. Bu sebepten Qırım SİZO-larında cinaiy cinayetler içün maküm etilgenlerniñ sayısı eksilmekte, çünki olarnı cenkke faal sürette celp eteler”, – dep qayd etti.
Simdi Qırımda erkeklerniñ kütleviy şekilde celp etilmesi aqqında söz yürsetilmese de, işğalci akimiyet arbiy urba üzerindeki nezaretni quvetleştirgeni qoştı. Arbiy cedvelge aluvdan vazgeçken ve mecburiy rusiye grajdanlığı alğan şahıslar grajdanlıqtan marum etilüv ve soñra sürgün etilüv telükesine oğray bile.
Toplaşuvnıñ soñunda OSCE ODIHR temsilcileri Qırımtatar Resurs Merkeziniñ bergen malümatı içün teşekkürler bildirdi ve vaqtınca işğal etilgen Ukrayina topraqlarında insan aqlarınıñ bozuluvını qayd etüv saasında ileride de işbirlik yapmağa azır olğanını bildirdi.