2026 senesi qural ayınıñ 25-nde Torino şeer meriyası (Consiglio Comunale di Torino) Palazzo Civico Qızıl zalında (Sala Rossa) keçirilgen umumiy toplaşuvda Ukrayina grajdanlarnıñ apishanege alınğan ve sürgün etilgen ukrayin balalarına qol tutuv içün eki müim vesiqanı qabul etti. Qarar rusiye istilâsından zarar körgen Ukrayina grajdanlarına qoltutuvnıñ açıq siyasiy işareti oldı, em de İtaliya belediye akimiyetiniñ halqara gumanitar teşebbüslerge qoşulmağa azır olğanını tasdıqladı.
2014 senesinden başlap işğal etilgen Qırımda insan aqları bozulğanını belgilegen ve Qırım siyasiy mabüslerniñ ve grajdan esirleriniñ qorantalarına sistematik yardım köstergen Qırımtatar Resurs Merkeziniñ qayd etkenine köre, bu vesiqanıñ qabul etilmesi rusiye federatsiyası tarafından qanunsız tutulğan Ukrayina grajdanlarınıñ qorçalavı meselesinde müim halqara adımdır. QRM Qırım siyasiy mabüsleriniñ tuvğanlarına rusiye sıñırlarından azat etilmeleri içün küreşinde ve halqara adliyecilikte, cemaat kampaniyalarında ve qanunsız taqiplerge diqqat celp etüvde yardım ete.
Birinci vesiqa S-2026-05122 sayılı kün tertibiniñ vesiqası oldı, adı “Torino rusiye federatsiyasınıñ ukrayin grajdan mabüslerine nisbeten insan aqlarınıñ bozuluvını takbih ete”. Onı Simone Fissolo Silvio Vialenen, Ivana Garione, Claudio Cerrato, Tiziana Ciampolini, Lorenza Patriarca ve Elena Apollonionen beraber taqdim ettiler. Vesiqa resmiy olaraq 2026 senesi kiçik ayınıñ 19-nda taqdim etildi, qural ayınıñ 12-nde ise İnsan aqları ve musaviy imkânlar komissiyası onıñ baqılması içün müsbet qarar berdi.
Oturışuv vaqtında vesiqa bir ağızdan destek aldı: bar olğan 24 mebus “e” dep rey berdi. Olarğa qarşı bir şey aytılmadı.
Vesiqada Torino şeer meriyası rusiye federatsiyası ve işğal etilgen Ukrayina topraqlarında qanunsız tutulğan Ukrayina grajdanlarınıñ insan aqları bozulğanını resmiy şekilde takbih etti. Vesiqada Amnesty International ve Human Rights Watch esabatlarına atıflar berile, olarda grajdanlarğa qarşı işkence, zorbalıq ve qanunsız tutuvlar aqqında çoq malümat bar. Belgilengen bozuvlar arasında – urıp-sürüv, ölüm taqlitleri, uyqusızlıq, psihologik basqı, mecburiy ğayıp etüv ve mabüslerniñ bulunğan yerleri aqqında malümatnı gizley.
Vesiqada, 2014 senesinden berli azatlıqtan marum etüv yerlerinde qanunsız tutulğan ukrayin grajdanlarınıñ deral azat etilmesini talap etip, İtaliyadaki rusiye federatsiyasınıñ elçihanesine resmiy muracaatnıñ yollanılması közde tutula. Bundan ğayrı, şeer şurası vesiqanıñ metnini “Telükede olğan advokatlar” halqara birleşmesine yollap, kelecek halqara telüke altında olğan advokat kününi öz telükesizligi içün telüke olğanına baqmadan, ukrayin grajdan esirleriniñ taqdiri aqqında malümatnı aydınlatmağa yardım etken rusiye advokatlarına bağışlamağa teklif etmeli.
2026 senesi kiçik ayınıñ 20-nde Torino şeer meriyasınıñ Kolonna zalında “Aktıvatika” leyhasınıñ “MABÜSLER: TERROR SİSTEMASI” adlı vesiqalı filmniñ cemaat ögünde kösterilüvi, ukrayin grajdan mabüslerine dair vesiqanıñ qabul etilmesiniñ şartı oldı.
Tedbir Associazione Culturale Ucraina Libera (“Serbest Ukrayina” Medeniy birleşmesi) desteginen teşkil etildi. Mında Torino şeer yolbaşçısınıñ birinci muavini Michela Favaro, Chiarion Mauro, Maria Mikaelyan, jurnalist ve sabıq ukrayin grajdan reinesi Oleksandr Tarasov, ukrayin faalci ve medeniy mediator Svitlana Bubençikova, ukrayin cemiyetiniñ vekilleri, uquq qoruyıcılar, “Serbest grajdanlar” cemaat teşkilâtınıñ vekilleri, em de grajdan mabüsleri Serğiy Lıhomanov ve Oleg Şevandinniñ tuvğanları iştirak etti.
Tedbir vaqtında işğal ve gizli apis yerlerinde tutulğan tahminen 16 biñ ukrayin grajdanı aqqında malümat seslendirilgen edi. Bundan ğayrı, muntazam sürette yapılğan işkence, qanunsız esir aluv ve grajdanlarnıñ taqip etilüvi aqqında söz yürsetile.
Qırım siyasiy mabüsi Serğiy Lıhomanovnıñ qardaşı Tetâna Zelena, onı QRM advokatlıq faaliyetinde destekley, FSB hadimleri tarafından Qırımda hırsızlanğan qardaşı aqqında ikâye etti. Onıñ aytqanına köre, apishanege alınğan soñ qorantası uzun vaqıt devamında onıñ bulunğan yerini bilmey edi, Serğiy ise tecrit, qorquzuv, beden ve ruhiy basqığa oğradı.
Tetâna Zelena, Qırımtatar Resurs Merkeziniñ malümatına esaslanıp, Qırım işğali vaqtında işğal etilgen yarımada sakinlerine nisbeten 531 siyasiy sebepli taqip ve cinaiy dava qayd etilgenini bildirdi. Onıñ qayd etkenine köre, qanunsız taqip etilgenlerniñ çoqusı endi rusiye apishanelerinde ve SİZO-larında buluna, basqılarnıñ tertibi ise devam ete.
“Bizler raqamlar degilmiz. Biz canlı insanlarmız. Acı, qorqu, ümütlerni duyamız. Men tek meramet köstermege istemeyim, amma areket etmege de isteyim, çünki er bir raqamnıñ arqasında belli bir insan ve qorantalar yaşaylar”, – Tetâna Zelena dep qayd etti.
Tedbir vaqtında rusiye esirliginde bulunğan diger Qırım siyasiy mabüslerini ve grajdan reinelerini azat etmege çağıra ediler, olarnıñ arasında – Viktor Bondarenko, Serğiy Tsığipa, Rustem Ğuğurık, Kostântın Maksimov, Kostântın Zinovkin ve digerleri.
Filmniñ kösterilmesinden ve cemaat munaqaşasından soñ, ukrayin grajdan rehineleri mevzusı daa keniş cemiyet ve siyasiy rezonans qazandı, bu ise, Torino şeer şurasınıñ vesiqanıñ ilerideki baqıluvı ve qabul etilmesiniñ faktorlarından biri oldı.
Tetâna Zelena bildirgenine köre, Serğiy Lıhomanov Taganrog şeeriniñ №2 SİZO-sında tutula edi, lâkin 2026 senesi qural ayınıñ 4-nde onı mından çıqarıp, Qırımdaki Aqmescitniñ SİZO-sına yolladılar. İşğalciler siyasiy mabüslerni “Altın halqa” territoriyası ile sıñırlanğan yerge alıp keteler, QRM qayd ete. Berilgen malümatqa köre, tek soñki eki ay içinde Sergiy eñ azından dört çeşit SİZO-da bulunıp, alâ daa Vladimir Merkeziniñ rusiye federatsiyasındaki soñki noqtasına barmadı.
Onıñ qayd etkenine köre, devamlı avuştıruvlar grajdan reineleri içün ayrı bir mesele ola, çünki esirlerniñ bulunğan yerini tapmaq ve nezaret etmek qıyın ola, sistemada insan ğayıp ola ve hronik hastalıqları olğan insanlar içün hususiy telüke bar. Tetâna Zelenanıñ aytqanına köre, qardaşınıñ sağlıq vaziyeti ciddiy qasevet doğura, ve devamlı yolculıqlar onıñ beden vaziyetini daa beterleşe.
Qırımtatar Resurs Merkezi Qırım siyasiy mabüsleri ve grajdan reineleriniñ davalarını qorçalamaq, qorantalarına qol tutmaq ve olarnıñ sesini halqara seviyede quvetleştirmeknen muntazam surette oğraşmağa devam ete. QRM rusiye federatsiyasını qanunsız tutulğan Ukrayina grajdanlarını azat etmege çağıra ve halqara ortaqlarına ve uquq qoruyıcılarğa kreml mabüsleriniñ aqları oğrunda küreşte destek köstergenleri içün teşekkür bildire.
Fotoresimler: Torino şeer meriyasınıñ Qızıl zalı, İnternetten alınğan, em de Tetâna Zelena şahsiy arhivinden alınğan