120 yıldan evel Qarasuvbazar’da “Vatan Hadimi” Qırım tatar gazetiniñ birinci sanı neşir oldı

May 1, 2026

Gazeta qırımtatarlarnıñ siyasiy uyanuv dalğasında 1905 senesi inqilâbından soñki devirde peyda oldı.Onıñ muarriri Qarasuvbazarlı oca, publitsist ve faalci, «Yeni tatarlar» siyasiy gruppasına yolbaşçılıq etken Reşid Mediyev ola edi. Neşir açıq-aydın ifadelengen siyasiy ve içtimaiy hususiyetke malik olıp, qırımtatarlarnıñ rusiye imperiyasında turğan vaziyeti meselesini köterdi, öz devriniñ bugünki sınavlarını muzakere etti ve modernizatsiyağa, aydınlatuvğa çağırdı. Gazetanı onıñ muarririniñ inqilâbiy fikirlerinen paylaşqan zengin qırımtatarlar qoltuttılar.

Birinci sanı 1906 senesi qural ayınıñ 1-de çıqtı. Soñki eki yıl içinde 200-den ziyade sanı çıqtı, lâkin bugüngece tek doquzı saqlanıp qaldı. Maqalelerde şiir, siyasiy talil, yılname, haberler, atta reklamalar basılıp çıqa edi. Onı bir qaç neşriyatlar, şu cümleden Seyid-Ali Çelebi Murat efendi, Emir Appaz Emir Üsein ve başqaları bastırdılar, lâkin bütün devir devamında baş muarrir olaraq Reşid Mediyev ola edi.

Aydınlar ve keniş cemaatçılıq arasında populâr olğanına baqmadan, gazetanıñ faaliyeti çar akimiyetinde telâş doğura edi. 1908 senesi inqilâp yeñilgen soñ serbestliklerniñ umumiy bastırılması fonunda «Vetan Hadimi» qapatıldı. Redaktsiya ezildi, kitaphanelerden ve hususiy cıyıntıqlardan bütün elde olğan nushalar çıqarıldı. Böyleliknen, akimiyet tek metinlerni degil de, qırımtatarlarnıñ qarşılıq kösterüv ruhunı ve siyasiy uyanuv ğayesini de yoq etmege tırıştı.

rusiye işğali ve basqı siyaseti sebebinden qırımtatar tili kene de sağ qaluv çetinde turğan bir vaqıtta, bu soy neşirlerniñ hatırası yalıñız keçmişke itiram degil de, aynı vaqıtta şimdi areketke çağıruvdır.