Qırımtatar Resurs Merkeziniñ İdare Reisi ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev, ne içün farqlı videolar, maqaleler ve araştırmalarda sürgün etilgen qırımtatarlarnıñ sayısı aqqında farqlı malümatlarnı körgenimizni añlattı ve böyle farqlılıqlarnıñ tarihiy ve statistik sebeplerini qayd etti.
Aq qorçalayıcınıñ sözlerine köre, tek farqlı milletlerniñ vekilleri ve araştırmacılar degil, qırımtatarlar da bu kibi suallerni soraylar.
«Bizim araştırmalarımızğa ve arhiv malümatınen işimizge, şu cümleden Ukrayina Qaramanı Ğrığoriy Omelçenkonıñ araştırmasına esaslanıp, cevap bermege tırışayım.
UKFnıñ Qırım vilâyet eyyeti ve SBniñ KFnıñ MEniñ arhivlerinden malümatqa köre, 1944 senesi Qural ayınıñ ayında 45 384 qırımtatar ailesi, yani 194 303 insan Qırım MSSCnden sürgün etildi», – dep Eskender Bariyev qayd etti.
Bazı sovet arhiv vesiqalarına köre, 1944 senesi Qural ayınıñ ayınıñ 18-20 künleri SSCBniñ İİHKnıñ organları tarafından 194 111 qırımtatar, başqa malümatqa köre, 191 014 insan Qırımdan sürgün etildi – QRMniñ İdare Reisi qayd etti.
Onıñ sözlerine köre, arhiv bilgileriniñ tediqiqine köre, açıq-aydın bir netice çıqarmaq mümkün: tek 1944 senesi Qural ayınıñ ayında Qırımda 194 biñ qırımtatar sürgün etildi. Bundan ğayrı, Qızıl orduda hızmetten boşatılğan soñ cenkleşip, sürgün etilgen 8 595 qırımtatarnı köz ögüne alsaq, sürgün etilgen qırımtatarlarnıñ umumiy sayısı 203 298 insan edi.
«Sürgün etilgen ve elâk olğan qırımtatarlarnı cedvelgen alğan (1957, 1961, 1973–1974 seneleri insanların cedvelde aldı) Qırımtatar Milliy areketiniñ Eyyetiniñ «Tarihiy soraştıruv»da qayd etilgen esaplarına köre, Qırımdan ve başqa yerlerden sürgün etilgen qırımtatarlarnıñ sayısı 238 500 edi, olardan çoqusı – qadınlar ve çağına yetmegen balalar edi. Olardan ten 13,6%-i erkek edi (çoqusı allarda ösmürler ve qart insanlar), 41,7%-i balalar edi. Olardan 46,2%-i sürgünlikte ya da ğurbette yaşağan ilk yıllarda elâk oldı», – dep Bariyev qayd etti.
Birleştirüv (kollektivizatsiya) vaqtında Qırımda ve ülkeniñ cenübiy bölgelerinde yaşağan qırımtatarlarnıñ sürgünligini ve 1941 senesi Belarus ve Litvaniyadan sürgün etilgenlerni, em de 1942 senesi Qural ayınıñ-oraq aylarında Şimaliy Qara deñiz bölgesinden sürgün etilgenlerni köz ögüne alsaq, sürgün etilgen qırımtatarlarnıñ umumiy sayısı 240 biñ insan ola – aq qorçalayıcı qoştı.
«Elbette, arhiv vesiqaları aqiqiy malümatnıñ esas menbası ola, amma, körgenimiz kibi, anda da farqlı malümat qayd etildi. İnsan ve siyasiy sebeplerini köz ögüne almaq kerek. Bundan ğayrı, evel çoq faali ve tedqiqçi tek Qırım arhiv vesiqalarına esaslap, qırımtatarlarnıñ Şimaliy Qara deñiz bölgesinden sürgünligi aqqında malümatnı qullanladı. Çünki qırımtatarlar tek Qırımda degil, Herson, Zaporijjâ ve Odesa vilâyetlerinde yaşağan ediler», – dep QRMniñ İdare Reisi haber berdi.
O da meraqlı malümatqa qarşıladı: 1939 senesi insanlarnı cedvelge aluv bilgilerine köre, SSCBde 560 biñ qırımtatar, olardan 219 biñ Qırım MSSCde yaşağan edi. 1941 senesi ise, Ekinci cian cenki başında, Qırımda endi 251 biñ qırımtatar yaşağan edi – netice çıqarğanda, Bariyev qayd etti.
Bu bilgilerni tafsilâtlıca talil etmek kerek – daa qayd etti.