2026 senesi çiçek ayınıñ 30-nda Qırımtatar Resurs Merkeziniñ idare reisi ve Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyevnen DESS çerçivesinde İçtimaiy şuranıñ toplaşuvı olıp keçirgen.
Kün tertibinde bir qaç müim mesele incelendi.
Birinci mesele – Ukrayina qanun leyhasına deñişmelerni muzakere etüv “Ukrayina qanunına deñişmeler kirsetüv aqqında” Ukrayinada diskriminatsiyanıñ aldını aluv ve oña qarşılıq kösterüv esasları aqqında” assotsiatsiyağa köre diskriminatsiyadan qoruv, çoqusı diskriminatsiya ve duşmanlıq tili meselesini çezüv.
Birinciden, OSCE milliy azlıqlar meseleleri Yuqarı komissarı OSCE milliy azlıqlar meseleleri Yuqarı komissarı ve DESS-niñ uquq eksperti Lüdmila Timoşçuk, “Ukrayinada diskriminatsiyanıñ ögüni almaq ve oña qarşılıq köstermek qaideleri aqqında” qanun leyhasına kirsetilgen deñişmeler aqqında haber etti. Bu, esasen, çoqluq diskriminatsiyasına ait ola edi.
Bu mesele uzun vaqıt devamında muzakere etile edi ve neticelerge köre, bu deñişmeler DESS İçtimaiy Şuranıñ fikirlerini köz ögüne alıp, qol tutmağa qarar alındı. DESS İçtimaiy şura eñ yaqın künlerde teklif etilgen deñişmelerge öz tüzetmelerini taqdim etecek. Birinciden, bu 2^1 maddesinen bağlı edi, ifade ve tariflernen bağlı, ve duşmanlıq tilinen bağlı meseleler.
İçtimaiy şurası bu teşebbüske qol tuttı.
Ekinci sualniñ – milliy azlıqlarnıñ grant destegi – vaziyetini İğor Lossovskiyniñ öz çıqışında aydınlattı.
Öz tarafından Eskender Bariyev, milliy azlıqlar tarafından faallik barmı, degen sual berdi. Bundan da ğayrı, ne içün grant programması çerçivesinde tem milliy azlıq teşkilâtlarınıñ iştiragi közde tutula ve tamır halqlarnıñ teşkilâtları iştirak etip olamay, Eskender Bariyev degen sual berdi. Cevap olaraq, bu “Milliy azlıqlar aqqında” qanun çerçivesinde grant programmasıdır, ve bunıñ içün para tek mütenasip teşkilâtlar içün ayırıla.
QRM-niñ İdaresiniñ reisi, tamır halqlar içün grant yarışını nasıl temin etecegini ögrenmege tevsiye etti, çünki QRM yarışlarına kelgende, er istegen, tamır halqlarnıñ vekilleri olmağanlar, şu cümleden, FOPlar muracaat ete bileler, ve çoqusı allarda grantlarnı tamır halqlarnen alâqası olmağan ve mütehassıs olmağan teşkilâtlar ya da FOPlar alalar.
Şunıñ içün bu mesele, DESS tarafından, tamır halqlarğa maliye ve destek içün resurslarnı planlaştırmaq ve ayırmaq içün ögrenilecek. Birinciden, eñ yaqın vaqıtta temsil organlarını teşkil etip olamağan tamır halqlar aqqında söz yürsetile.
Üçünci sual – DESSniñ faaliyeti. DESS yolbaşçısı Viktor Yelenskıy 2025 senesinde DESS faaliyeti aqqında malümat berdi. İçtimaiy şura esabatnı baqıp, oña rey berdi.
Bundan ğayrı, zayıf ve küçlü tarafları muzakere etildi, şu cümleden, vicdan serbestligi, tamır halqlar ve milliy azlıqlar aqlarınıñ qoruvı ve inkişafı saasında devlet siyasetini şekillendirmek ve amelge keçirmek içün DECS-te yeterli vekâletler olmağanı qayd etildi.
Aynı zamanda, soñki yılda DESS hadimleriniñ sayısı ve iş miqdarı arttı, amma vekâlet meselesi aktual qala, dep aytıldı.
Dörtinci sual: 2026 senesine qadar DESS iş planı ve işniñ prioritetleri. Viktor Yelenskıynıñ nazar noqtasını diñlediler.
Yönelişlerden ğayrı, merkeziy icra akimiyet organınıñ muayyen faaliyeti kerçekleştirilecek plan olmalı – Eskender Bariyev İçtimaiy şuranıñ reisi olaraq qayd etti. Onıñ bildirgenine köre, maruza derc etilecek ve qoşma talil etilecek, bundan soñ İçtimaiy şura iş planını azırlaycaq.
Beşinci mesele – “Ukrayina tamır halqları” ve “Milliy azlıqlar” aqqında qanunlarınıñ amelge keçirilmesi. İştirakçiler DESS reisiniñ muavini İğor Lossovskiyni diñlediler, o, “Milliy azlıqlar aqqında” Ukrayina qanunınıñ amelge keçirilüv dinamikasını tarif etti.
Onıñ qayd etkenine köre, endi 16 qanun leyhası azırlandı ve qabul etildi, bu yönelişte faal iş alıp barıla, bundan ğayrı Avropa Şurası ve OSCE-niñ destegi bar.
“Ukrayinanıñ tamır halqları aqqında” Ukrayina Qanunınıñ amelge keçirilmesine dair, qırımtatar halqınıñ temsiliy organınıñ uquqiy statusı meselesi niayet çezildi, bu ise qanunğa bağlı aktlarnıñ qabul etilmesine, yani qanunnıñ tolusınen amelge keçirilmesine imkân bere, dep qayd etildi. Bu malümatqa diqqat etildi, İçtimaiy şurası da bunı tasdiqladı.
Qanunlar tek deklarativ degil de, amelde olması pek müim, ve bunıñ içün normativ-uquqiy aktlarnıñ qabul etilmesi kerek – Eskender Bariyev qayd etti.
Bundan da ğayrı, qırımtatar resurs merkeziniñ teşebbüsçisi olğan idarelerara iş zümresi endi teşkil etildi. Birinci toplaşuv olıp keçti, bundan soñ “Ukrayinanıñ tamır halqları aqqında” qanun leyhasınıñ amelge keçirilmesi içün qanunğa uyğun vesiqalarnıñ leyhalarını işlep çıqarmaq içün faal iş planlaştırıla – qayd etildi.
Soñki sual – nevbetteki toplaşuvnıñ keçirilmesi. Bir çoq sual toplanğanını köz ögüne alıp, İçtimaiy şuranıñ nevbetteki toplaşuvı 2026 senesi ilk yaz ayında keçirilmesi planlaştırıla. Cemaatçılıq Ukrayinada semereli bir etnik siyaset ve vicdan serbestligi siyasetiniñ inkişafı içün ileride de işbirlik etmege azır.
QRM-niñ İdare reisiniñ qayd etkenine köre, DESS yanındaki İçtimaiy şura, bir taraftan, devletniñ qavmiy siyaset hızmetiniñ ve vicdan serbestliginiñ açıqlığını ve şeffaflığını arttırğan, diger taraftan ise cemaat nezaretini kerçekleştirgen müim bir organdır.
“Biz içün, hususan cenk şaraitinde, Ukrayina işğalcileri onı natsizmde qabaatlamağa tırışqan vaqıtta, em de Avropa integratsiyası faal olğan vaqıtta, pek müim olğan etnik siyasetniñ semereli inkişaf etmesi içün elimizden kelgenini etmek pek müimdir. Onıñ içün biz öz tarafımızdan Ukrayina tek sözde degil de, amelde de uquq devleti olması içün er şey etmek kerekmiz, ve biz diger memleketler içün, şu cümleden Avropa Birliginiñ azaları olmağa tırışqan memleketler içün misal olaraq ola bilemiz”, – QRM-niñ İdare reisi dep qayd etti.
Fotoresimler: DESS