On Friday, February 19, the Head of the Crimean Tatar Resource Center, head of the department of legal and foreign affairs of Mejlis of the Crimean Tatar people Eskender Bariiev took part in a press conference organized by the Secretariat of the Commisioner for the Protection of the State Language on the topic: “The state of the Ukrainian and the Crimean Tatar languages in the occupied territories of Ukraine. The expert spoke about the problems of the functioning of schools in the Crimean Tatar language, informed about the situation with ethnic media on the peninsula, and also voiced recommendations aimed at preserving and developing the Crimean Tatar language.
.830_545.jpg)
Bariyev qayd etti ki, Rusiye tarafında Qırımnıñ işğali başlağan soñ, yarımadada YÜNESKOnıñ faaliyet saaları (tasil, ilim, medeniyet, informatsiya, KİV-niñ serbestligi ve il.) aır alda bulunmaqta. Qırımtatar Maaliy Merkezi turğun alda bu saalarda yüz bergen bozuluvlarnı tesbit ete.
"İşğal akimiyeti qırımtatar tilini "resmiy" şekilde devlet tili olaraq tanısa bile, onıñ qullanıluv dairesi tarlaşqan, işğal organlarınıñ resmiy saytlarında qırımtatar versiyaları yoq, yani olar tek rus tilinde taqdim etilgen, iş yürütivi de tek rus tilinde alıp barıla, insanlar ana tilini "mahkeme"lerde işletmek aqqından marum olunalar, bundan da ğayrı özara qarımtatar tilinde laf etkenleri içün insanlarnı işten quvmaq telükesiniñ adeseleri qayd etile, böyle al BMT Deklaratsiyasınıñ tamır halqlar aqlarınıñ 2,8, 15 ve 17 maddeleriniñ bozuluvı olaraq sayıla", – dep añlattı o.
Ekspertniñ bergen malümatlarına köre, işğlden evel Qırımda qırımtatar tilinde oqutqan 15 mektep ve 384 sınıf çalışa edi. İşğal akimiyetniñ malümatlarına köre, şimdi 7 mektepte tek qırımtatar tilinde oqutıla, 3-de em rus em qırımtatar tilinde, 6 mektep ise "umumtasil" mekteplerniñ statusını aldılar.Ana tilinde oqutulıv tek 9-cı sınıfqace musaade etile, o da ana-babalarnıñ arizaları olsa. Oquv yurtlarınıñ memuriyetleri çeşit sebeplerden böyle arizalarnıñ yazuvına maniyalar doğuralar: "Qırımda bir tuvğan til – rus tilidir", "auditoriyalar yetmey", "oca yoq", "derslikler yetmey", bundan ğayrı qaba şekilde inkâr etüvler de qayd etildi: ana-babalarnı ana tiliniñ ögrenüvinden inkâr etmege mecbur eteler ya da qırımtatar tili ve edebiyatınıñ saatlarını qısqartalar.
Mekteplerniñ memuriyetleri balalarnıñ ana tilinde laf etkenleri içün olarğa ihtar eteler, ekstremist ve yasaq olğan edebiyatınıñ qıdıruv reydleri ötkerile. Mekteplerge FSB hadimleri kelip qırımtatar balalarınen profilaktik subeter keçireler. Mekteplerde talebelerge anketalar darqatıla. Olarnıñ yardımınen qorantalarnıñ ruh alını ve olarnıñ çaqıcılıqqa mailiyetlerini bilmege tırışalar",- dep qoştı o.
Bundan da ğayrı işğal akimiyeti Qırım ve qırımtatar halqı tarihçılığınıñ ğayrıdan yazıluvı ve sahteciliginen faal alda oğraşa ve bu areketler mektepteki tarih dersliklerinde aks oluna. İşğal olunğan Qırımdaki mekteplerde qullanılacaq10 sınıf içün tarih dersliginde milletlerara duşmanlıqnı doğurtqan fikirlerge yüz berildi, hususan, qırımtatar halqına nefret uyandırğan aytıluvlar. Kitapta qırımtatar halqınıñ tarihına nisbeten uydurma ve obyektiv olmağan, ksenofobiya izar etken, aytıluvlar bar edi.
QMM-niñ yolbaşçısı daa diger meseleni de ortağa çıqardı – etnik KİV-lerniñ vaziyetleri. İşğalden soñ ATR telekanalı litsenziyadan marum etilgeni sebebinden öz yayınlavını toqtattı. Onen birge ATR informatsion holdingine kirgen "Lâle" bala telekanalı, "Meydan-FM" ve "Lider" radiostantsiyaları da öz işini toqtattılar. ATR binasında tintüvler keçirildi. Neticede ATR telekanalı Kiyevge köçmege mecbur oldu.
"ATR telekanalına ve DTRK "Krım"-nıñ qırımtatar redaktsiyasına alternativa olaraq, 2015 senesi aprelniñ 22-de "Millet" adını alğan kommertsiyalı olmağan muhtar teşkilât "Qırımtatar cemaat teleradiokompaniyası" ve "Vetan sedası" radio meydanğa keldiler. Avgustnıñ 28-de Roskomnadzor Qırımtatar cemaat teleradiokompaniyasına "Millet" telekanalı ve "Vetan sedası" radiostantsiyası içün universal litsenziya berdi", – dep haber etti Bariyev.
Lâkin Qırımda rusiye polisniñ ve Esap palatanıñ hadimleri akimiyet tarafını tutqan "Millet" telekanalında tintüvler keçirdiler. Bundan da ğayrı, şimdiki vaqıtta şu kanal bütünder deñiştirele ve mındaki yayınlar tek rus tilinde alıp barılacağı aqqında laf kete. Daa qırımtatar tilinde müellif yayınlarınıñ adlarını qullanmağa yasaq etilmesi planlaştırıla.
"Akimiyet tarafını tutqan telekanallarda bile qırımtatar tili qullanuvınıñ yasaq etilmesi qırımtatar halqnıñ diskriminatsiyasını tasdiqlay. İşğal akimiyetniñ böyle areketleri tamır ealiniñ rusifikatsiyasına çalışa", – dep yekünledi Meclis azası.
Qırımtatar tiliniñ saqlanuvı ve qoruvı içün Bariyev böyle tevsiyelerni seslendirdi:
– qırımtatar tiliniñ saqlanuvı ve qoruvı strategisını işlep çıqarmaq ve qabul etmek,
– qırımtatar tili ilmiy-tetqiqat institutınıñ teşkil etüvine qol tutmaq,
– Qırımda bazar künü mekteplerniñ distantsion teşkil etüvine qoltutmaq,
– "tamır halqları aqqında" qanunını qabul etmek.