Salı künü 16 yanvarde, QRM 2023 senesi işğal etigen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde rusiye silãhlı küçler 65 tintüv, 173 tutuqlama, 186 sorğu keçirdiler. 2023 senesi 217 hapiske aluv yüz berdi. Bozuvlarnıñ büyük qısmı qırımtatarlarğa nisbeten kerçekleştirile.
Matbuat-konferenstıyada Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Milliy Meclisiniñ çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı Eskender Bariyev, QRM kommunikatsıya meneceri Tatyana Savçuk iştirak ettiler.
2023 senesi 65 tintüv, olardan 46-qırımtatarlarnıñ evinde keçirildi. Aynı müddet içinde 2022 senesi 50 tintüv, 2021 senesi ise 53 tintüv qayd etilgen edi.
Tintüvler nevbetteki insanlarnıñ evlerinde keçirildi:
– Yanvar ayında İbraim Asanov, Ekrem Kroş, Ayder Asanov, Refat Seydametov, Osman Abdurazakov, Leman Zekiryayev, Halil Mambetovda.
– Fevral ayında eki defa İlver Ametov, Dmitriy Demçuk, Galina Balaban, Abdulaziz Cemilovnıñ ana-babasında.
– Mart ayında Edem Murtazayev, Memet Aşurov, Asan Abduramanov, Ahtem İsmailov, Lenur Urkumet, Lemmar Yunusov, Rolan Osmanov, Mustafa Mustafayev, Şevket Ergaşevde.
– Aprelde Fazıl Emiruseinov, Abdureşit Cepparov, Edem İsmailov, Bari Bariyevde.
– Mayısta Qırımda Aksönov, Konstantinov, Pavlenkoğa qarşı sanki suiqast hazırlağan Ukraina, Rusiye, Bulğaristannıñ yedi vatandaşında ve Ridvan Rustemovda.
– İyünde Cafer ve Alim Alüstayev, Bekir Dervişev, Dilãver Musayevde.
– Avgustta Asan Zekeryayev, Amethan Umerov, Seydamet Mustafayev, Ruslan Asanov, Abdulmecit Seytumerov, Eldar Yakubov, Remzi Nimetulayevde ve ‘İyegova şaatları’nıñ 9 azasında.
– Sentãbr ayında Noman Çelebicihan adında batalyonında iştirak etkeni içün tutuqlanğan 54 yaşındaki qırımlı, Andrey Babiçenko, Amet Abdulganiyev, Celãl Cirikovda.
– Oktãbrde Lütfiye Veliyevanıñ ana-babasında ve Amet Bairovda.
– Noyabrde Yusuf Aşirov, Vilen Useinov, Zinur Appazovnıñ evlerinde ve ‘Aluşta’ din cemaatınıñ reisi Abdul Gafarovda.
– Dekabrde imam İsmail Yurdamov ve faalli Rustem Mustafayevde.
‘ 2023 senesi 173 yaqalama, 119 qırımtatarlarğa nisbeten yüz berdi. Bir sıra tutuqlmalar tintüvlerden soñ kerçekleştirildi. Qırım sakinlerini RF yasaq olunğan ‘Hizb ut-Tahrir’, ‘İyegova Şaatları’ kibi teşkilãtlarğa ait olğanları içün, RF ordusına hızmetten qaçınğanları içün, ‘içtimaiy ağlarda terrorizmnı aqlağanları içün’, ‘terrorizmge qol tutqanları’ içün, ‘devlet satqınlığı’ içün tutuqlanıla ve atta mahkeme binaları yanında kütleviy şekilde tutuqlanmalar yüz bergen edi’,- qayd etti Eskender Bariyev.
2023 senesi 217 hapiske alınuv, olardan 142- qırımtatarlarğa nisbeten yüz berdi. Aynı müddet içinde 2022 senesi 193 hapis, 2021 senesi ise 210 hapis qayd etilgen edi.
‘217 defadan 42 – yañı tutuqlamalar, 55 – mahkümler, 1- ölüne qadar hüküm, 73- memuriy tutuqlama, 45-hapis müddetleriniñ uzatılması’,- añlattı Tatyana Savçuk.
Spikerler rusiye azatlıqtan mahrum etilgen yerlerde kerekli tibbiy yardım kösterilmegeni içün eki siyasiy mahbüs Cemil Gafarov ve Konstantin Şiring elãk olğanını bildirdiler. Bir sıra esli-başlı ve ağır hastalıqları olğan siyasiy mahbüs telüke altında bulunmaqta, çünki uzun müddetli hükümler ömrülerniñ soñuna yete bilir.
QRM esabatında sorğular, yarımadada ekologik normalarnıñ bozuluvı, hapishanelerde yaramay şaraitler, siyasiy mahbüsler haqqlarınıñ bozuvları, işğal etilgen Qırımda qanunsız harbiy talimler keçirilmesi haqqında malümat bulunmaqta.
Şundan da ğayrı, QRM vaqtınca işğal etilgen Zaporojye ve Herson vilãyetlerinde insan haqlarınıñ bozuvlarını qayd etmege başladı.
Böyle etip, QRM kommikatsıya meneceri Tatyana Savçuk bildirgeni kibi, 2023 senesi QRM qırımtatarlarğa nisbeten eñ azından 45 tutuqlama, 20 hapis, 17 sorğu, ve 478 öldürüv yüz bergenini qayd etti.
Esabatta işkence, qorquzmalar, işğalcı hakimiyetniñ qanunsız tayin etilmesi, balalarnıñ sürgüni, teşviqat, ekosistemanıñ dağıtılması ve diger qanun bozuvlarına diqqat ayırdılar.