Salı künü 22 avgustta Halqara Qırım platformasınıñ Üçünci Sammiti arfesi keçirildi. Tedbir devamında iştirakçiler Qırımnı işğalden qurtarması ve reintegratsiya meseleleri muzakere etildi.
Eki munaqaşa mevzusı teklif etildi:
‘Qırım, Qara ve Azaq deñizleriniñ azat etilmesi ve havfsızlıqnıñ tiklenilmesine doğru adımlar’
‘Ukraina ve demokratik dünyanıñ Qırım reintegratsıyası oğrunda ğayretlerniñ birleşmesi’
Munaqaşa çerçivesinde iştirakçiler Qırım ve Qara ve Azaq deñizlerini işğalden qurtarmaq yolunda Ukrainanıñ vaziyetini, yarımadanıñ reintegratsıyası, kösterilgen ameller ve daha yapılacaq areketlerni muzakere ettiler.
Şundan da ğayrı, Halqara Qırım platformasınıñ Üçünci Sammiti arfesi çerçivesinde Qırımtatar Milliy Meclisiniñ ‘Ukraina tamır halqlarnıñ temin etilmesi – Qırım reintegratsıyanı muvafaqiyetli kerçekleşmesidir’ adlı tedbiri olıp keçti. Mezkür tedbirniñ teşkilãtçılarından biri – Qırımtatar Resurs Merkezi.
İştirakçiler:
- Refat Çubarov, Qırımtatar Milliy Meclis reisi;
- Oliver Loode, 2014-2016 seneleri BMT(OON) tamır halqlar meseleleri boyunca Daimiy Forumnıñ azası, ‘Uralik’ CT idare reisi;
- Suleyman Mamutov, BMT(OON) tamır halqlar meseleleri boyunca Daimiy Forumnıñ azası;
- Eskender Bariyev, Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Milliy Meclisiniñ çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı: ‘Ukrainada tamır halqlar haqlarınıñ tiklenilmesi Qırımnı işğalden azat etmek içün alet olaraq’ iş gruppasınıñ koordinatorı;
- Rustem Umerov, Ukraina devlet maliye fondunıñ reisi,
- Yelena Arabacı, ‘Cemaat’ milliy-medeniy cemiyetniñ idare reisi;
- Vãçaslav Lombrozo, Lvov qırımçaq cemiyetiniñ reisi;
- Moderator, Andrey Kulikov, jurnalist, alıp barıcı, 2015-2022 seneleri ‘Gromadske radio’ idare reisi.
Refat Çubarov öz çıqışında şunı qayd etti ki, qırımtatarlar Ukrainanı olarnıñ saqlanılması ve inkişafını temin ete bilecek devlet olaraq tanıylar.
‘Qırımtatarlar – öz taqdirini özleri seçecek, öz-özüni tayin etmege istegen halqtır. Qırımtatarlar- her bir cehetten kerçekçidir. Sahip olğan bütün küçüni közge alaraq ve zemaneviy dünya tendentsiyalarını közge alaraq qırımtatarlar Ukraina içün Qırım ne olğanını ve Qırım içün Ukraina ne olğanını belgilediler. İşte Ukraina Qırım içün qırımtatar halqınıñ saqlanıp qalması ve inkişaf etmesini temin ete bilecek devlettir’,- añlattı o.
‘Huquqqoruyıcı sahada çalışqan bir adam olaraq menim içün eñ muim mesele- insanlarnıñ haqları qoruldımı, yoqmı. Qırımtatar ve diger tamır halqlarnıñ nasıl haqları bar. Haqlar olğan yerde vaifeler de olmalı: ayrıca da Ukrainanıñ qırımtatarlarğa dair vazifeleri bar’, – qayd etti Oliver Loode.
Ekspertniñ qayd etkenine köre, qırımtatarlar- tamır halqtır. Şunıñ içün halqara qanuncılıqqa binaen olarnıñ öz-özüni tayin etmek ve bunıñnen bağlı bütün haq ve vazifelerge haqları bar.
‘Bu da Rusiye tamır halqlarına bir siltem ve ilham bere bilir. Olarğa şimdi añlağanarından daha çoq añlamağa, yani halqlar hapishanesinde- Rusiyede yaşağanlarını, öz-özüni tayin etmek haqlarını qorçalamaq kerekligini añlamağa imkãn berir. Şunıñ içün Ukraina rf adlı devletni ‘patlatmağa’ kerçekten istese, qırımtatarlarnıñöz-özüni tayin etmek haqlarına qoltutmaq emiyetlidir’,- dep qoştı o.
Eskender Bariyev qayd etkeni kibi, qırımtatar milliy areketi sürgünlikten soñra Vatanına qaytmaq içün 50 yıldan ziyade küreşti.
‘Qırım işğaliniñ başından berli qırımtatarlar öz yolunı belgilediler. Qırımtatar Milliy Meclisi Ukraina Yuqarı Şurasını ve ukrain halqına muracaat eterek, Qırımtatar Milliy Meclisi ve qırımtatar halqı Ukraina suverenitetini, ukrain halqını desteklegenini bildirdi. Bu pek mühim adım edi’, – añlattı o.
Bariyev, Ukrainanıñ ‘Ukraina tamır halqları haqqında’ qanunnı añar eken, şunı qayd etti ki, Ukrainada qoşma maddeler qabul olunğanı ve olarnıñ amelge keçirilmesi pek emiyetlidir. QRM bilgilerine köre, 17 qoşma madde işlep çıqarılması kerek, al-azırda Ukraina Nazirler Şurası tarafından tek ekisi qabul olundı.
‘Biz- huquqiy devletmiz ve bular episi qanun seviyesinde idare etilmesi kerek. O vaqıt kerçekten Ukraina bir zapt etici degil de, diger halqlar kibi dağılıp ketmege, başqalarına oşap ketmege tırışmağanını, aksine serbest, azat etken, huquqiy, demokratik, avropa devleti olğanını numayış etilir. Ukraina Qırımdır, Ukraina dünyadaki diger devletlerge örnek ola bilir,’ – qoştı o
.