Statement by Zarema Bariieva at the virtual meeting of the 20th session of the UN Permanent Forum on Indigenous Issues. Item 5f: Thematic dialogues. International Decades of Indigenous Languages.
Selãm aleyküm, sayğılı hanım ve efendiler!
Rusiye tarafından Qırım işğal etilgenden berli yarımadada YUNESKO faaliyetiniñ sahalarındaki vaziyet ğayet kergindir.
İşğalcı hakimiyet qırımtatar tilini ‘resmiy’ şekilde devlet tillerden biri olaraq qabul etkenine baqmadan, resmiy saytlarnıñ qırımtatar variantları yoq, vesiqalar tek rus tilinde toldurıla, mahkemelerde qırımtatar tilini işletmege yasaq eteler, ana tilinde laf etken hadimlerni işten boşatılması da yüz bergeni malüm. Böyle kibi areketler Deklaratsıyanıñ 2, 8, 15, 17 maddelerini boza.
Qırımda işğalden evel qırımtatar tilinde oqutılğan 15 mektep ve 384 sınıf bar edi. İşğalcı hakimiyet mekteplerniñ statusını deñiştirdi. Al-azırda qırımtatar tilinde oqutılğan 7 mektep, rus ve qırımtatar tilinde 3 mektep mevcut.
Qırımtatar tilinde tasil almaq ana-babalarnıñ arizalarına binaen mümkün. Mektep memuriyetleri böyle arizalarnıñ yazılmasına mania çıqaralar. Atta 2020 senesi Aqmescitteki 37-nci mektepte ariza red etilgeni belli.
Demek, 2013 senesi 284 sınıf olsa, şimdi 2021 senesi sadece 119 sınıf qaldı.
Tamır halqlar tilleriniñ 10 yıllığı arfesinde tamır halqlar tilleriniñ saqlanılması, inkişafında tamır halqlar, devlet, biznes ve halqara teşkilãtlarnıñ işbirligi soñ derece emiyetlidir.
2019 senesi Qırımtatar resurs merkezi tarafından insan haqlarınıñ Umumiy Deklaratsıyası qırımtatar tiline tercime etildi. Al-azırda insan haqlarınıñ Avropa Konventsıyasınıñ tercimesi üzerinde çalışılmaqta.
Ukraina hakimiyeti qırımtatar Milliy Meclisi ile birlikte Ukrainada qırımtatar tilniñ saqlanuvı ve inkişafı Strategiyasını işlep çıqarmağa başladı.
Biz tamır halqlar tilleriniñ halqara onyıllığı boyunca Global iş planı üzerinde ekspert faaliyetinde iştirak etmege ve Ukrainada tecribemiznen paylaşmağa hazırmız.
Diqqatıñız içün sağ oluñız.