Soñ üç asır devamında Qırım yarımadasınıñ çeşit joğrafik adları tamır halqlarnıñ Qırımnen bağını üzmek ve yarımadanı ‘rus misalinde’ yapmaq içün kütleviy şekilde deñiştirildi:
- 1783-1917 seneleri Rusiye İmperiyası Qırımda onlarnen mesken yerlerniñ adlarını deñiştirip, rus müstemleke ile bağlı yañı adlarnı uydurıp qoya edi. Misal olaraq, Aqyar şeheri Sevastopol, Aqmescit- Simferopol adlarını aldılar.
- 1917-1944 seneleri kommunistik hakimiyet Qırımda bazı mesken yerlerni deñiştirmege tırışsa da, olmağanı sebebinden, yañı mesken yerlerni qurıp, olarğa kommunistik adlarnı berdi. Bolşevikler etnik adlarnı yoq etip, Vladimir Lenin, Fridrih Engels, Karl Libneht ve il. kibi adlarnı qoydılar. 1921 senesi Yalta Krasnoarmeyskke çevirildi.
- 1944- 60 seneleriniñ başlarında Sovet Birligi Qırımda 1444 mesken yerniñ adını deñiştirdi. Bu da Qırım toponimikasına pek büyük darbe oldı. Tamır qırımtatar halqını sürgün etip, sovet hakimiyeti yarımadada qırımtatarlardan qalğan her angi bir hatıranı yoq etmege tırışa edi. Mesken yerlerniñ adlarından ğayrı, demiryol statsıyalar, soqaqlar, tarihiy- medeniy obyektlerniñ adları deñiştirildi.
Tamır halqlar içün tarihiy adlarnıñ yoq etilmesi büyük zarar ketirdi. Adlarnıñ deñiştirilmesi, rusifikatsıya, sovetizastıya qırımtatar, qaraim, qırımçaqlarnıñ tarih, medeniyet, tilini ğayıp ete edi. Hiç şübesiz ki, toponimlerniñ yoq etilmesi tarihni yañlış ifadesine yol açar.
Yarımadadaki totalitar rejim toponimik felãketke çevirildi. Yazıq ki, rusiye federatsıyası bugünde-bugün bile öz ecdatlarnıñ amellerini devam ete. Bu aqta ise nevbetteki maqalelerimizde bahs etecekmiz.
Kampaniya ‘Tiklenüv’ halqara fondunıñ desteki ile kerçekleştirile.