Qırımtatar Maaliy Merkezi
+38 (067) 343 74 54   +38 (044) 489 61 25

Mısırda rusiye işğaliniñ Qırım iqlimine tesir etüv meseleleri bahs etildi

19.11.2022

Noyabrniñ 6-18 künleri Mısırda Şarm-el-Şeyh şehrinde iqlim deñişmelerine dair BMT(OON) Sammiti keçirirldi. Tedbir çerçivesinde QRM Ukraina tabiat resursları ve etraftaki alemni qoruv Nazirliginen birlikte nevbetteki mevzu boyunca sayd-ivent keçiridi: ‘İqlim deñişüvlerine tesir etüv: Qırım, tamır halqlar, halqara cinayetler.’

 

İqlim deñişmesi boyunca BMT(OON) sammitinde 100-ge yaqın devlet başı, 200 ülkeden 45 biñ deputat iştirak etti. Tedbir yüksek seviyeli siyasetçiler, alim, ekolog, huquqqoruyıcı, tamır halqlar, haqlara, gumanitar, gençlik ve qadınlar teşkilãtlarını birleştirdi.

QRM, Ukraina tamır halqlarnıñ BMT(OON) Ramo Konventsıyası yanında nezaretçi statusına malik yekãne teşkilãt olaraq, öz temsilcilerini konferentsıyada iştirak etmek içün yolladı ve Ukraina tabiat resursları ve etraftaki alemni qoruv Nazirligi ile birlikte ‘İqlim deñişüvlerine tesir etüv: Qırım, tamır halqlar, halqara cinayetler’ mevzusında sayd-ivent keçirdi.

Tedbir devamında spikerler rusiye tarafından Qırımnıñ işğali ve başlatılğan cenk iqlimniñ deñişmesine nasıl tesir etkenini BMT tamır halqlar haqları haqqında Deklaratsıyasını bozğanı, Qırım halqara ekologik programmalardan çıqarılğanı, munasip meseleler halqara huquqiy ve siyasiy vesiqalarğa kirsetilmesi haqqında tarif ettiler.

Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Milliy Meclisi çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı Eskender Bariyev öz çıqışında  BTM(OON) tamır halqlar haqları Deklaratsıyası ve biologik farqlılıq Konventsıyasınıñ bozulması, militarizatsıya ve Qırım ekosistemasına zarar ketirgen RF harbiy hareketlerini qayd etti.

Şundan da ğayrı, Bariyev Qırım, bütün Ukraina ve bütün Qaradeñiz regionnıñ ekologik havfsızlığını temin ete bilecek 5 teklifte bulundı.

QRM eksperti Yevgeniy Hlobıstov öz çıqışında şunı qayd etti ki, Qırım deokkupatsıyası meseleleri Qırım tabiatına ketirilgen zarar meselelerniñ çezilmesinen sıq bağlıdır. Ayrıca, tabiat- qoruq fondu obyektleri, suv resursları, Keriç yarımadasınıñ 50 biñ gektardan ziyade territoriyasını arbiy poligon olaraq qullanılmasınıñ neticeleri ve Qırım militarizatsıyanıñ tesiri. Qırımda toplanğan ekologik- iqtisadiy meselelerniñ çezilmesi  yarımadanıñ ukrain huquqçılığına qaytqan soñ amelge keçirile bilir.

QRM meneceri Lüdmila Korotkih qayd etkeni kibi, bugünde-bugün Qırım eñ yaqın zamanda işğalden azat etileceginden kimse şübhelenmey. Ukraina hakimiyeti ülkemiz tezden tiklenecegini bildirip, reintegratsıya ve yañıdan tiklenüv yollarını teklif etmekte.

‘Amma Qırım haqqında söz yürsetilgende, bazı mühim noqtalarına diqqat etmelimiz. Birinciden, tamır halqlar ayrı diqqatqa layıq, ekinciden, territoriya 2014 senesinden berli işğalde buluna ve onıñ qaytarılması diger yerlerden farqlı olacaq’,- añlattı o.

Misal olaraq, 2014 senesi detsentralizatsıya islãhı, diger deñişmeler kibi, Qırımğa yayılmadı. Qırımda da bu yoldan keçmeli, faqat şunı hatırlamaq kerek ki, tamır halqnı qarar berüv esnasına celp etilmesi iqlim deñiştirilmesi ve inkişaf maqsatlarına yetmek yolunda esas faktorlardan biridir. Bu da tek tamır halqnıñ haqlarını amelge keçirüvnen mümkün ola bilir.

QRM eksperti Boris Babin qayd etkenine köre,  etraftaki tabiatqa qarşı rus zulumınen bağlı cinayetler global issilikke menfiy tesir ete. Aynı zamanda şu cinayetlerniñ doğru halqara-huquqiy belgilenüvi emiyetlidir. Şu sebepten de, halqara ekotsid cinayetniñ kontseptsiyasını inkişaf ettirmeli.

Ekspert Svetlana Boyçenko öz çıqışında şunı qayd etti ki, arid iqlim şaraitleri, harbiy faaliyet neticesinde yüz bergen iqlim deñişmeleri Qırım ealisiniñ yaşayışına zarar ketire. Yağanaqlarnıñ eksilmesi, araretniñ yükselmesi, qurğaqlıq, yağmursız devirler, sağanaqlar - şimdiki zamannıñ kerçekleridir.

‘Tiklenüv’ halqara fonduna ve Ukrainada ekologik siyasetniñ inkişaf Teşebbüsine Qırım ekosistemasında bozuvlarnı nezaret etmek ve işbu sayd-iventini keçirmek imkãnları içün minnetdarlıq bildiremiz.