Qırımtatar Maaliy Merkezi
+38 (067) 343 74 54   +38 (044) 489 61 25

‘Qırımtatarlarnıñ bir qaç nesli öz evlerinde yaşamaq imkãnından mahrum qaldırıldı’- Bariyev

29.11.2021

Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Meclisi çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı Eskender Bariyev, qırımtatar milliy areket veteranı Rustem Useinovnıñ evi yıqtırılğanını izaatlay eken, artıq bir qaç nesil öz Vatanında, öz evlerinde yaşamaq imkãnından mahrum qalğanını bildirdi.

‘1783 senesi Qırımda kütleviy icret başladı ve 1853-1856 seneleri Qırım cenki zamanında, qırımtatarlarğa nisbeten repressiyalar artqanında  eñ yükek noqtasına keldi. 1854 senesi küzde olarnı yalı boylarından köçürmege başladılar. Neticede, 141 567 qırımtatar Qırımnı terk etti. Yekaterinanıñ işğali qırımtatarlar içün bir faciağa çevirildi. Qırımtatarlar bu devirni ‘qara asır’, dep adlandıralar’,- añlattı o.

Qırımtatarlarnıñ nevbetteki kütleviy şekilde icreti 1944 senesi 18 mayısta sürgünliknen bağlıdır. SSSR mudafaa devlet komitetiniñ qararı ile  bütün halq  öz tarihiy vatanından çıqarılıp, Ural, Sibir, Merkeziy Asiyağa sürgün etildi. Köçürilgen qırımtatarlarnıñ 46,2% açlıq, hastalıq ve diger sebeplerdem sürgünlikniñ ilk yılları elãk oldı.

 Qırımtatarlar öz Vatanında yaşamaq haqqı içün 50 yıldan ziyade küreştiler. Qırımda hırsızlanğan mülk ve evlerimizni qaytarılmasınıñ lafı bile yoq edi. 70 senelerniñ soñu, 80 senelerniñ başında qaytmağa tırışqanlar tekrar Herson vilãyeti ve Krasnodar ülkelerine sürgün etilgen ediler. Böyle etip, qırımtatar milliy areket veteranı Veciye Kaşkanıñ balası vefat etken edi. Polis hadimleri sabiyniñ üstüne suvuq suv tökip, yük maşnasına yüklep, Herson vilãyetinde köterip attılar. Bala suvuqlanğanından dünyanı terk etti. Veciye Kaşka ise 2017 senesi noyabrniñ 23-ünde işğalcılarnıñ ellerinden vefat etti’,-dedi o.

 Bariyevniñ aytqanına köre, qırımtatarlar 90 seneleri qaytmağa başlağanda, evlerinde yat insanlar yaşay, bazı ev ve köyler zaten yernen yeksan etilgen edi.

‘Qırımtatarlar öz topraqlarında istenilmegen musafir sayıla ediler. Aqmescit ya da yalı boyda yerleşmege istegenlerge eñ eyisi, çöl taraflarına ketmege teklif etile edi. Her şeyge rağmen, 90 senelerniñ soñuna halqımıznıñ büyük qısmı, qıyınlıqlar, zorluqlarğa baqmadan, Vatanına qaytıp,  boş topraqlarda evler qurıp oldı. Uzun zaman içinde hakimiyet bir sürü sebeplerden dolayı topraqlarnı resmiyleştirmey edi’,- qoştı QRM reisi.

 2021 senesi noyabrniñ 24-ünde vaziyet tekrarlandı. Qırımtatar milliy areket veteranı Rustem Useinovnıñ evi Sudaqta, Qapsihor köyünde OMONnıñ 20 hadimi tarafından, qış yaqınlaşqanına baqmadan yıqtırıldı.

Yazıq ki, biñlernen qırımtatar onıñ yerinde ola bile, çünki halã resmiyleştirilmegen evlerde yaşamaqtalar. 2014 senesi Qırımnı qanunsız zapt etken işğalcı bu vaziyetten tamır halqnı öz vatanından yoq etmek içün faydalana.

‘2014 senesinden başlap, ukrain hakimiyeti  qaytarılğan topraqlar ve evlerni resmiyleştirmek kerekligini defalarca hatırlatqan edim.  Ebet, ukrain hakimiyeti Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ territoriyasını nezaret etemey, amma vatandaşlarına öz mülk ve topraqlarını halqara mahkemelerde qorçalamaq içün imkãn  ve haq bere bile’,- yekünledi Eskender  Bariyev.