Qırımtatar Maaliy Merkezi

Qırımda insan haqlarını bozuvlarınıñ tendentsıyası hiç deñişmey- QRM 2021 senesi 9 ay içün esabatı

22.10.2021

Cuma künü, oktãbrniñ 22-sinde QRM işğal etilgen Qırımda 2021 senesi 9 ay içerisinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 46 tintüv, 238 tutuqlama, 238 sorğu yüz berdi. 9 ay devamında 147 yaqalama qayd etildi: 25 yañı, 18-administrativ , 83- hapiste tutulma müddetini uzatuv, 22- mahkeme hükmü. Adaletli mahkeme haqqı 292, fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 122 kere bozuldı. Şundan da ğayrı, 38 siyasiy mahbüs Qırımdan başqa yerge keçirilgeni belli. 55 kere para cezasına mahküm etildi. Ekseriyetnen Qırımnıñ tamır halqı- qırımtatarlarnıñ haqları bozula.

Matbuat-konferentsıyasında Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Meclisi çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı Eskender Bariyev, QRM kommunikatsıya boyunca meneceri Tatyana Podvornãk iştirak ettiler.

QRM malümatlarına köre, 2021 senesi 9 ay içerisinde işğal etilgen Qırımda 46 tintüv, olardan 26-sı qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirildi. Bu raqam keçken senege baqqanda daha çoqtur. 2020 senesi QRM tarafından 40 tintüv qayd etilgen edi. İşğalnıñ başından siyasiy ve diniy sebeplerden dolayı taqip etmek tendentsıyası hiç deñişmemekte.

Yanvar ayında 3 tintüv qayd etildi: siyasiy mahbüs İvan Yatskiyniñ ömürarqadaşında ve ‘içtimaiy ağlarda terrorizmni aqlağanlarda’ qabaatlanğanlarda.

Fevral ayında 10 tintüv ‘İyegova şaatları’, ‘Hizb ut-Tahrir’ davaları boyunca ve bir tintüv faal cemaatçı Lüdovika Papadopoluda keçirildi.

Aprel ayında 6 tintüv keçirildi: 4-ü qırımtatarlar-Abduselãm Selãmetov, Seyran Taymazov, Eldar Fetlãyev, Ruslan Ramazanovnıñ evlerinde hiç sebepsiz, ‘Hizb ut-Tahrir’ davasınıñ iştirakçisi Enver Seytorsmanovnıñ evinde ve Aluşta sakininde, ‘ekstremizm faaliyetine çağırğanı içün’.

Mayıs ayında 4 tintüv qayd etildi: Ayub Rahimov, Gafarovlar ailesi, Zidan Acikelãm ve Muslim Zevriyevniñ evlerinde.

İyülde 2 tintüv oldı: Ukraina halq deputatınıñ yardımcısı ve faal cemaatçı Gayde Rizayevanıñ ana-babasınıñ evinde ve Kezlevde qırımtatarlarnıñ evinde tintüvden soñra Abdulla İbragimov 3 künge tutuqlanğan edi.

Avgustta 5 tintüv ‘Hizb ut-Tahrir’ davası boyunca keçirilidi.

Sentãbr ayında 7 tintüv qayd etildi: ‘diversiya yapılması boyunca dava’sınen bağlı ve faal cemaatçı Stanislav Krasnovnıñ evinde.

‘Tintüv vaqtında silãhlı küçler insanlarnıñ haqlarını bozalar. Ayrıca, evlerniñ içine kirgende mülkniñ bozuluvı, sahibi olmadan tintüv keçirilmesi, yasaq edebiyatnı gizliden qoyulması. Şundan da ğayrı, tintüv vaqtında mayıs ayında Ayub Rahimov öldürilgen edi. İşğalcılar aytqanına köre, o, qarşılıq köstergen eken’,- añlattı Eskender Bariyev.

Mezkür devir içerisinde 238 yaqalama, olardan 202 qırımtataralrğa nisbeten qayd etildi. Keçken sene tek 68 yaqalama yüz bergen edi. Bir sıra yaqalamalar tintüvlerden soñra qayd etildi. Qırım sakinleri RF-nda yasaq etilgen ‘Hizb ut-Tahrir’, ‘İyegova şaatları’ teşkilãtlarda iştirak etkenlerinde, RF silãhli küçlerde hızmetke çağıruvdan qaçınmaları, ‘içtimaiy ağlarda terrorizmni aqlağanları’, ‘devlet hiyanetligi’nde qabaatlanğanları içün yaqalanıldı.

 ‘Bu qadar çoq bozuvlar yüz bergeni işğalcılar Qırımdan Rostov-na-Donu şeherine mahkeme qararına ketken faallilerni kütleviy şekilde tutuqlağanları içündir. O vaqıtta 126 tutuqlama qayd etildi, hepisi de qırımtatarlarğa ait.  4 sentãbr künü ‘Qırım Cumhuriyeti boyunca Rusiye FSB idaresi’ binası yanında toplanıp, yaqalanğan Nariman Celãl, Aziz ve Asan Ahtemovlar haqqında malümat bilmege istegen  58 faal cemaatçı tutuqlanğan edi’,- dedi QRM reisi.

 Aqmescitte Taras Şevçenkonıñ doğğan künü munasebeti ile keçirilgen aktsıyada iştirak etken Krivoy Rog sakini,Vladimir Yesipenko haqqında ayrıca söz yürsetildi. Vladimirni eki kün elektrik toknen işkence etkenleri belli. Şundan da ğayrı, Aziz ve Asan Ahtemovlar işkencege oğratılğanları ve hatta ölümnen qorquzılğanları belli.

 2021 senesi 9 ay içerisinde 238 sorğu, olardan 202 qırımtatarğa qarşı keçirlidi. Keçken sene 70 sorğu qayd etilgen edi.

Mezkür devir içerisinde 147 hapisleme, 106-sı qırımtatarlarğa nisbeten qayd etildi. 147-den 22 -mahkeme hükmü, 18- administrativ tutuqlama, 25- yañı hapisleme, 83- hapis müddetleriniñ uzatılması. Keçken seneniñ 9 ayı devamında 195 hapisleme qayd etilgen edi. QRM ekspertleriniñ fikrine köre, yaqalama sayısı koronavirustan dolayı eksildi.

 2021 senesiniñ 9 ayı devamında 292 kere adaletli mahkeme haqqı, olardan 211 qırımtatarlarğa nisbeten bozuldı.  Bu raqamlar keçken senege baqqanda daha azdır, amma adaletli mahkeme haqqı bu qadar bozulması işğal etilgen Qırımda ‘mahkeme’lerniñ qanunsız faaliyetine işaret ete. Olarnıñ qararlarına binaen Qırımnıñ 100 siyasiy mahbüsi hapiste qanunsız bulunmaqta.

Eñ azdan 25 adam hapiske alındı, 22-ne davalar boyunca qararlar çıqarıldı. Şundan da ğayrı, QRM 83 hapis müddeti uzatıldı. Şunı da qayd etmeli ki, 2021 senesi ‘mahkemeler’ qoruyıcılarnıñ şikãyetlerini red etmege devam ettiler.

Fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı 2021 senesiniñ 9 ayı içerisinde 122 kere bozuldı, olardan 86-sı qırımtatarlarğa nisbeten. Keçken sene 74 haq bozuluvı qayd etilgen edi.

QRM kommunikatsıya boyunca meneceri Tatyana Podvornãk qayd etkeni kibi, böyle tendentsıya siyasiy mahbüslerge, ille de koronavirus pandemiyası vaqtında tibbiy yardım köstermemek esalet siyasetine işaret ete.

Teşkilãtnıñ malümatına köre, 2021 senesi 9 ay devamında 38 mahbüsni Qırımdan başqa yerge köçürdiler.

QRM esabatında diniy haqlar, yarımadada ekologik normalarnıñ bozuluvı, hapiste müşkül şaraitler, siyasiy mahbülerniñ, qadınlarnıñ haqları bozulğanı, Qırımda qanunsız arbiy talimler keçirilgeni haqqında malümat bar.