Qırımtatar Maaliy Merkezi

Qırımda repressiyalar devam ete-QRM 2021 senesiniñ 1 yarımyıllığı içün esabatı

22.07.2021

Cumaaqşamı künü, 22 iyülde, Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi 1 yarımyıllığında işğal etilgen Qırımda yüz bergen insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. RF vatandaşlarımızğa nisbeten repressiyalarını devam etmekte. Bozuvlarınıñ büyük qısmı qırımtatar halqına nisbeten yapılğandır. Böyle kibi vaziyet yarımadada artıq sistemli mizacını taşıy.

Matbuat-konferentsıyada Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Meclisi çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı Eskender Bariyev, QRM kommunikatsıya meneceri Tatyana Podvornãk, siyasiy mahbüs Vladislav Yesipenkonıñ ömürarqadaşı Yekaterina Yesipenko iştirak ettiler.

QRM malümatlarına köre, 2021 senesiniñ 1 yarımyıllığında işğal etilgen Qırımda 33 tintüv, olardan 13-qırımtatar qorantasında keçirildi. 2020 senesi aynı müddet içinde QRM tarafından 23 tintüv qayd etilgen edi. Yarımadanıñ işğalinden başlap, siyasiy ve diniy sebeplerden dolayı taqip ve basqılarnıñ ketişatı hiç deñişmey.

Yanvar ayında 3 tintüv qayd etilgen edi: İvan Yatkinniñ ömürarqadaşı ve ‘içtimaiy ağlarda terrorizmni aqlağanları’nda qabaatlanğanlarnıñ evlerinde.

Fevral ayında silãhlı küçler ‘İyegova şaatları davası’, ‘Hizb ut-Tahrir davası’ boyunca 10  ve 1 tintüvni faalli Lüdovika Papadopolunıñ evinde keçirildi.

Aprel ayında 6 tintüv keçirildi: 4 tintüv Abduselãm Selãmetov, Seyran Taymazov, Eldar Fetlãyev, Ruslan Ramazanovnıñ evinde, ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçisi Enver Seytosmanovnıñ ağasında ve Aluşta sakininde ‘ekstremist faaliyetine çağırğanları’ içün tintüvler keçti.

Mayısta 4 tintüv qayd etildi: Ayub Rahimov, Gafarovlar ailesinde, Zidan Acikelãmov ve Muslim Zevriyevniñ evlerinde.

‘Tintüvlerini keçirgen zamanda silãhlı küçler insan haqlarını bozalar. Ayrıca, evniñ içine kirgende mülkke zarar ketirgenleri, ya da tintüvni evniñ sahibi olmağanda keçirgenleri, gizliden yasaq edebiyat qaldırğanları belli. Şundan da ğayrı, tintüv vaqtında mayıs ayında Ayub Rahimov öldürildi. İşğalcılarnıñ aytqanlarına köre, o itiraz köstergen eken’,- dedi Eskender Bariyev.

 Esabat devri içinde QRM 156 tutuqlama, olardan 126 qırımtatarlarğa nisbeten, qayd etildi. Keçken sene ise 48 tutuqlama belli edi.

‘Bir sıra tutuqlamalar tintüvlerden soñra yer alğan edi. Qırım sakinleri RF-nda yasaq etilgen ‘Hizb ut-Tahrir’, ‘İyegovalar şaatları’ teşkilãtlarında iştirak etkenlerinde, RF silãhlı küçler saflarına çağırılğandan qaçınğanlarında, ‘içtimaiy ağlarda terrorizmni aqlağanları’nda, ‘devlet hıyanetliginde’ ve diger cinayetlerde qabaatlana ediler. Qarasuvbazar ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine mahkeme hükümi ilãn etilmesine Qırımdan Rostov-na-Donu şeherine ketkenler kütleviy şekilde tutuqlandı. O vaqıtta 126 tutuqlanma, hepisi de qırımtatarlarğa qarşı olğanı belli’,- qayd etti QRM reisi.

 Krivoy Rog sakini Vladislav Yesipenkonıñ tutuqlanması ayrıca hatırlandı. Onı Aqmescitte Taras Şevçenkonıñ doğğan künü munasebetinen keçirilgen aktsıyadan soñra tutuqlağan ediler. Vladislav elektrik işkencesine oğratılğan edi.

 2021 senesi 1 yarımyıllığında işğal etilgen Qırımda 41 sorğu, olardan 18 qırımtatarlarğa nisbeten, keçirilgen edi. Keçken sene 52 sorğu qayd etilgen edi.

Bariyevniñ aytqanına köre, sorğularğa RF-nda yasaq etilgen ‘Hizb ut-Tahrir’, ‘İyegovalar şaatları’ teşkilãtlarında iştirak etkenlerinde, ‘içtimaiy ağlarda terrorizmni aqlağanları’nda, ‘devlet hıyanetliginde’ qabaatlanğanlar çekile edi. Bir sorğu Qırım sıñırında rusiye silãhlı küçleri tarafından keçirilgen edi. Şundan da ğayrı, siyasiy mahbüslerniñ tuvğanları, faalliler, bir özleri piketke çıqqanlar sorğulanğanları belli.

 2021 senesiniñ 1 yarımyıllığında işğal etilgen Qırımda 96 hapisleme, olardan 60 qırımtatarlarğa nisbeten, qayd etlidi. 96-dan: 27-mahkeme hükümleri, 14-yañı, 55- hapis müddetiniñ uzatılması. Keçken sene 150 hapislenme belli edi. QRM ekspertlerniñ fikrine köre, keçken senege baqqanda bu sene hapiske alınuvlarnıñ eksilmesi koronavirusnıñ artmasınen bağlıdır.

QRM bildirgenine köre, mezkür devir içerisinde işğalcılar:

-qarasuvbazar ‘Hizb ut-Tahrir davası’nıñ iştirakçisi Enver Omerovnı 18 yılğa, Ayder Cepparovnı 17 yıl, Riza Omerovnı 13 yıl hapis cezasına,

-Ukraina taraflı faalli Oleg Prihodkonı 5 sene,

-siyasiy mahbüs Mecit Ablãkimovnı ‘N.Çelebicihan adına batalyonında’ iştirak etkeni içün 6 sene,

-Galina Dovgopolayanı 12 sene,

-‘İyegova şaatları’ teşkilãtında iştirak etkeninde qabaatlanğan Viktor Staşevskiyni 6.5 sene,

-ATR telekanalnıñ sahibi Lenur İslãmovnı 18 sene,

-ukrain arbiy hızmetçisi Yevgeniy Dobrinskiyni ‘qanunsız sıñırnı keçkeni içün’ ve ‘afyon kontrabandası’ içün 3.6 sene,

-siyasiy mahbüs İvan Yatskinni 11 sene,

-ukrain vatandaşını ‘ekstremist cemiyetni’ teşkil etkeni içün 1 yılğa,

-qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarovnı 6 sene hapis, 200 biñ ruble para cezası ve 200 saat ceza işlerine,

-sabıq siyasiy mahbüs Edem Bekirovnı 7 sene hapis ve 150 biñ ruble para cezasına,

-eki erkekni ‘N.Çelebicihan adına batalyonında’ iştirak etkenleri içün 8 yılğa mahküm ettiler.

22-31 yanvarğa qadar işğalcılar Navalnıyğa qoltutuv aktsıyasında iştirak etken 12 adamnı yaqaladı: Vãçaslav Neyevin, Aleksandr Kritskiy, Aleksandr Baklitskiy, İlya Zaika, Artem Lukaşov, Setgey Lukaşov, Anastasiya Lukaşenko, Maksim Bıçkov, Andrey Kravtsov, Maksim Rozum, Daniil Kovalenko, Tatyana Stepina.

İşğalcı mahkeme qararı ile qanunsız hapiske alınğanlar:

-faalli Nina(Latifa) Malahova, ev hapisinde,

-tintüvden soñra Ernest İbragimov, Timur Yalkabov, Azamat Eyupov, Oleg Fedorov, Lenur Seydametov, Yaşar Şihametov tutuqlandı,

-Vladislav Yesipenko hapislendi,

-42 yaşında Taras Kuzö ‘ekstremis teşkilãtını maddiy desteklegeni içün ve İyegova Şaatları teşkilãtında iştirak etkeni içün ev hapisine mahküm etildi,

-qırım muhalifet faalli İlya Bolşedvorovnı piketni videoğa çıqarğanı içün 10 künge hapiste tuttılar,

-eki RF vatandaşı ‘terrorizmni desteklegeni içün’ eki ayğa tutuqlandı.

-Aluşta sakini ‘ekstremist faaliyetke çağırğanı içün’,

-RF vatandaşı devlet hiyanetliginde. FSB aytqanına köre, adam Ukraina mudafaa nazirligine Qaradeñiz flotu haqqında malümat toplap yibere edi.

 2021 senesiniñ 1 yarımyıllığında adaletli mahkeme haqqı 205 kere bozuldı, olardan 130- qırımtatarlarğa nisbeten. Keçken senege baqqanda bu raqam azca olsa da, adaletli mahkeme haqqı bozulğanı işğal etilgen territoriyada mahkemelerniñ qanunsız faaliyetine işaret ete.

Eñ azdan 14 adam qanunsız yaqalandı, 27 dava boyunca hüküm çıqarıldı. Şundan da ğayrı, QRM 55 hapis müddeti uzatılğanını da qayd etti. Şunı da qayd etmeli ki, 2021 senesi 1 yarımyıllığında mahkemeler Qırım siyasiy mahbüslerni qorçalağanlar tarafından muracaat etilgen şikãyetlerni qabul etmemege devam etmekteler.

‘QRM ekspertlerniñ fikrine köre, adaletli mahkeme haqqları bozulğanı tamır halq ve ukrainli faalliler diskriminatsıyağa oğratılğanına işaret ete. Rusiye Federatsıyası öz qanunlarını siyasiy maqsadlarınıñ menfaatı içün qanunsız şekilde qullana, ayrıca da qırımtatarlarnıñ zorbalıqsız küreşini ve Qırım işğaline qarşı çıqqanlarını bastırmaq içün’,- qayd etti kommunikatsıya meneceri.

Fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine sahip olmaq haqqınıñ bozuvları da sistemli mizacını taşımaqtalar. 2021 senesi 1 yarımyıllığında añılğan haq 92 kere bozuldı, olardan 62 kere qırımtatarlarğa nisbeten. Bu raqamlar keçken senege baqqanda daha üstündir: 74 kereden 58-zi qırımtatarlarğa nisbeten.

Kommunikatsıya meneceri Tatyana Podvornãk qayd etkeni kibi, böyle vaziyet Qırım mahbüslerine tibbiy yardım köstermemek siyaseti mahsus keçirilgenine işaret ete.

Aqmescit ‘Hizb ıt-Tahrir davası’nıñ iştirakçileri Servet Gaziyev ve Erfan Osmanov koronavirusnen hastalandılar.

QRM malümatlarına binaen, 2021 senesi 1 yarımyıllığında  Qırım siyasiy mahbüsleri 36 kere, olardan 35 qırımtatar, diger yerlerge alıp ketildi.

Teşkilãtnıñ esabatında diger diniy, ekologik haqlarnıñ bozuluvı, hapishanelerde müşkül şaraitler, qadınlarnıñ haqları bozulğanı, işğal etilgen Qırımda qanunsız arbiy talimler keçirilgeni haqqında malümat berile.