Qırımtatar Maaliy Merkezi

QRM işğal etilgen Qırımdaki vaziyet haqqında araştırmanı taqdim etti

11.05.2021

Salı künü, mayısnıñ 11-inde, Qırımtatar resurs merkezi ‘İşğal etilgen Qırımda 2020 senesi vaziyetniñ talili’ araştırmasını taqdim etti. Mezkür vesiqada QRM ekspertleri Qırımnıñ işğali zamanında yüz bergen qanun bozuvlarınıñ sayısını, esas tendentsiyaları ve dinamikasını açıqladılar.

Tedbirniñ spikerleri:

-  Eskender Bariyev- Qırımtatar resurs merkeziniñ reisi, qırımtatar Meclisi çetel işler ve huquq meseleleri boyunca idaresiniñ başı;

-  Lüdmila Korotkih- QRM meneceri;

-  Boris Babin- QRM eksperti, yuridik ilimler doktorı

Vesiqada nevbetteki maddeler tafsilãtlı talil etilgen:

-şahsiy haqlar (hayat haqqı, insanlarnı qaçıruv, tintüvler, yaqalama, sorğu, tutuqlamalar, hapisleme, taqip, mahkeme qararları, adaletli mahkeme haqqı, mahkeme toplaşuvlarnıñ aşkãrlıq printsipi, davalarnıñ ‘mürekkepleştirilmesi’, işkence, körüşmege yasaqlar, mabuslarnıñ tutulma yerlerini deñiştirmesi, işğal devri içinde siyasiy mabuslar ve tutuqlanğanlar, maliye haqları);

-Kollektiv haqları (söz haqqı, barışıq toplaşuv ve assotsıatsıya haqqı, tamır halqnıñ temsil institutı ile idare haqqı, öz ürf-adetlerine riayet etmek, olarnı inkişaf etmek ve yetkizmek haqqı, medeniy adetlerine riayet etüv ve tikletüv haqqı, ana tilinde tasil aluv, tarihını saqlav haqqı, territoriya, topraq ve resurslar haqqı);

-vaziyetniñ talili;

Qırımtatar resurs merkeziniñ malümatlarına köre, 2017-2020 seneleri işğal etilgen Qırımda 4950 insan haqlarınıñ bozuvı qayd etildi. Olardan adaletli mahkeme haqqı-40%, tutuqlama ve sorğular- 15-er %, hapisleme-13%, fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviye haqqı-7% ve tintüv, mabuslarnıñ bulunma yerlerini qanunsız deñiştirilmesi- 5-er %.

-tevsiyeler;

-Qırımtatar resurs merkezi haqqında;

İlãve A  Rusiye federatsıyasınıñ işğalcı memuriyetlerinen işbirlik yapqan şahıslarğa qarşı sanktsıyalarnı kirsetmek kerekligine qıymet kesüv Usuliyeti 

İlãve B ‘Ukraina tamır halqları haqqında’ Ukraina qanunı.

Bahs etilgen talilge esaslanaraq, muellifler Qırımda işğalcı hakimiyetniñ faaliyet neticeleriniñ menfiy teserini eksiltmek, aldını almaq maqsadınen bir sıra teklifler işlep çıqardılar.

‘2017-2020 seneleri Qırımda 4950 insan haqlarınıñ bozuvı qayd etildi. Faqat şunı hatırlamaq kerek ki, mezkür araştırmanıñ maqsadlarından biri- insan haqlarını qorçalav yönelişinde neler yapılğanı, nasıl neticeler elde etilgenini talil etmek ve şuna binaen tevsiyelerni teklif etmek’,- dedi Lüdmila Korotkih.

Ekspertler öz talaplarını ukrain ve halqara seviyede teklif eteler.

Rusiye Federatsıyasına nisbeten nevbetteki talaplarnı qayd etmek mümkün:

1.     Qırımnıñ qanunsız işğalini toqtatmaq.

2.     Rusiye Yuqarı Mahkemesniniñ qırımtatar Milliy Meclisini yasaq etmek qararını lãğu etmek. 2014-2020 senesi Qırım işğali sebebinden OON ve Avropa Parlamenti tarafından qabul olunğan rezolütsıyalarnı yerine ketirmek.

3.      İnsan haqlarınıñ umum deklaratsıyası, tamır halqlarnıñ haqları haqqında OON Deklaratsıyası ve diger halqara vesiqalarını bozmaqnı toqtatmaq, Qırım siyasiy mabuslarını azat etmek.