Qırımtatar Maaliy Merkezi

QMM işğal etilgen Qırımda 2020 senesiniñ 9 ayı devamında yüz bergen insan aqları bozuluvlarnıñ talilini taqdim etti (video)

24.11.2020

Salı künü, boş aynıñ 24-de, Qırımtatar Maaliy Merkezi ve Qırımtatar Milliy Meclisi onlayn şekilde işğal etilgen Qırımda 2020 senesiniñ 9 ayı devamında yüz bergen insan aqları bozuluvlarnıñ talilini taqdim ettiler. Nezaret etüvniñ neticelerine binaen, esap etilgen devirde yarımadada 40 tintüv, 68 yaqalav, 70 sorqu, sorav ve ''sübet'' keçirildi, 195 insan tevqif etildi: 48 yañı tevqif ve çıqarılğan ükümler, 147 - qırımlı siyasiy mabuslarğa tevqif etüv müddetleriniñ uzatılmasıdır. Bundan ğayrı, adaletli mahkeme aqqınıñ bozuluvı ile bağlı 332 adise, fizikiy ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine irişe bilüv aqqınıñ bozuluvı ile bağlı 112 adise ve siyasiy mabuslanıñ Qırımdan avuştırıluvı ile bağlı 33 adise qayd etildi.

Tedbirde çıqışta bulunğan qonuşmacılar:

Eskender Bariyev - Qırımtatar Maaliy Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası;
Refat Çubarov - Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi;
Tetâna Podvornâk - Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ alâqalar boyunca yöneticisi.

Konferentsiya iştirakçileri yarımadada 2020 senesiniñ 9 ayı devamında yüz bergen aq-uquq bozuluvlarnıñ esas yönelişlerini, dinamikasını ve miqdarını aks ettirdiler.

Böyleliknen, Eskender Bariyevniñ aytqanına köre, 2020 senesiniñ 9 ayı devamında işğal etilgen Qırımda Rusiye quvetçileri eñ azından 40 tintüv keçirildi, olardan 25 - qırımtatarlarnıñ evlerinde yüz berdi. Bu köstergiç keçken seneniñ aynı devirine köre 2 kere azdır. Böyle deñişme tacmaraz salğını ile bağlıdır.

Esap etilgen devirde tintüvlerniñ miqdarı eksilgenine baqmadan, RF-da yasaq etilgen ''Hizb ut-Tahrir'', ''Yehova şaatları'' teşkilâtlarında iştirak etüvde şeklengen insanlarnıñ evlerinde kütleviy şekilde tintüvlerniñ keçirilüvi devam etmekte. Bundan ğayrı, tintüvler sözde Noman Çelebicihan adına batalyonda iştirak etüv, Ukraina faydasına casuslıq, aşırıcılıq, dusmanlıqnı ya da nefretni qozğalav kibi manaçıqlarnen keçirile edi. Esap etilgen devirniñ yañı hususiyeti - çaquv yapılmağanı (''cinayet aqqında haber etilmegeni'') sebebinden tintüvlerniñ keçirilüvi'', - dep qayd etti QMM idaresiniñ başlığı.

Esap etilgen devirde 68 yaqalav qayd etildi, olardan 28 neticesinde qırımtatarlar yaqalandı. Eskender Bariyevniñ qayd etkenine köre, 2018 ve 2019 seneleriniñ aynı devirleri ile qıyaslağanda, yaqalavlar eksildi: 2019 senesiniñ 9 ayı devamında 126 adise, 2018 senesi ise 91 adise qayd etildi.

''Ekseriy allarda yaqalanuvlar tintüvlerden soñ kerçekleşe, amma işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda da insanlar muntazam şekilde yaqalana. Yaqalavlar RF-da yasaq etilgen ''Hizb ut-Tahrir'', ''Yehova şaatları'' teşkilâtlarında, Noman Çelebicihan adına batalyonda sözde iştirak etüv, cinayet aqqında haber etmeyüv, Ukraina faydasına casuslıq, halq ögünde teroristik/aşırıcı faaliyetke çağıruv, terroristik teşkilâtınıñ faaliyetinde iştirak etüvge azırlanuv, qanunsız şekilde patlayıcı malzemelerni satın aluv, saqlap tutuv ve taşuv ve ilâhre manaçıqlarnen yapıla'', - dep ikâye etti Bariyev.

2020 senesiniñ 9 ayı devamında 70 sorğu, sorav ve ''sübet'' keçirildi, olardan 34 qırımtatar halqınıñ vekilleri ile bağlı edi. Eskender Bariyevniñ qayd etkenine köre, keçken senelerniñ aynı devirleri ile qıyaslağanda, sorğularnıñ miqdarı azlaştı: 2019 senesiniñ 9 ayı devamında 169 adise, 2018 senesi ise 111 adise qayd etildi.

QMM idare başlığınıñ aytqanına köre, esap etilgen devirde Qırımda 195 tevqif etüv qayd etildi, olardan 152 qırımtatar halqınıñ vekillerine qarşı kerçekleşti. 195 adiseden 48 yañı tevqif etüv ve çıqarılğan ükümler, 147 - qırımlı siyasiy mabuslarğa tevqif etüv müddetleriniñ uzatılmasıdır.

''Aq bozuluvlarnıñ işbu çeşitinde böyle deñişmeler qayd etilmekte: 2019 senesiniñ 9 ayı devamında 282 adise, 2018 senesi ise 138 adise qayd etildi. Böyle deñişmelerge baqmadan, tevqif etüv müddetlerniñ uzatılması, yañi tevqif etüvler ve Qırım siyasiy mabuslarına uzun müddetli ükümlerniñ çıqarılması soñki yıllar devamında deñişmegen alda devam ete. Esap etilgen devirde 13 kişi 3,8 yıldan 19 yılğace azatlıqtan marum etildi, 35 kişi yaqalandı (soñra ise ya da azat etildi, ya da ev apisine alındı)'', - dep ikâye etti Bariyev.

Tetâna Podvornâknıñ aytqanına köre, 2020 senesiniñ 9 ayı devamında adaletli mahkeme aqqınıñ bozuluvı ile bağlı 332 adise qayd etildi, olardan 277 tamır qırımtatar halqına qarşı edi. Bu köstergiç evelki yıllarğa köre eksildi: 2019 senesiniñ 9 ayı devamında 578 adise, 2018 senesi ise 355 adise qayd etildi.

Bunınen beraber, 100 ziyade siyasiy mabus apiske alınıp tutulmaqta, Rusiye qanuniyeti qanunsız alda siyasiy maqsatlarda, şu cümleden, Qırımnıñ işğal etilmesine narazlıq köstergen qırımtatarlarnıñ, Ukraina tarafdarları faallerniñ tınç küreşlerini boğmaq içün qullanıla. Esap etilgen devirde kütleviy şekilde apis müddetleri uzatıldı, abulqatlar tarafından yazılğan istinaf şikâyetleri red etildi'', - dep haber etti Podvornâk.

2020 senesiniñ 9 ayı devamında fizikiy ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine irişe bilüv aqqınıñ bozuluvı ile bağlı 112 adise qayd etildi, olardan 91 qırımtatarlarnen bağlı edi. Tetâna Podvornâknıñ qayd etkenine köre, işbu köstergiç evelki yıllarğa köre arttı: 2019 senesiniñ aynı devirinde 90 adise, 2018 senesi ise 40 adise qayd etildi.

''Esap etilgen devirde azatlıqtan marum etüv yerlerinde, tacmaraz salğını kenişlegenine baqmadan, mütenasip tıbbiy yardım berilmegeni daimiy şekilde qayd etildi. Siyasiy mabuslarınıñ bir qısımı şahsiy qorçalav vastalarınen temin etilmegeni aqqında haberimiz bar. Böyle areketler öz nevbette olarnıñ sağlıq vaziyetleri beterleşkenine ketire edi. Bunınen beraber, abulqatlarnıñ talapları çoqusı allarda körmemezlikke urula edi'', - dep haber etti Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ alâqalar boyunca yöneticisi.

Onıñ aytqanına köre, yaqalanğan Qırım sakinleri psihiatrik hastahanelerge zorbalıqnen yatqızıla edi, böyleliknen olarnıñ fizikiy ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine irişe bilüv aqları bozula edi.

Bundan ğayrı, dep qayd etti Tetâna Podvornâk, 2020 senesiniñ 9 ayı devamında 33 siyasiy mabus Qırımdan avuştırıldı, olardan 27 - qırımtatarlardır. Keçken seneniñ aynı devirinde 69 adise qayd etildi.

Bundan ğayrı, QMM esabatında muntazam şekilde yüz bergen vandalizm adiseleri, diniy aqlarnıñ bozuluvı, yarımadadaki ekosistemanıñ bozuluvı, tevqifhane ile apishanelerdeki qabul etilemeycek şaraitler, siyasiy mabus aqlarınıñ bozuluvı ve işğal etilgen Qırımda qanunsız alda keçirilgen arbiy talimatlar aqqında haber etile.

Refat Çubarov işğal etilgen Qırımda insan aqları saasında bozuluvlarnıñ nezaret etilüvi müim olğanını qayd etti. Onıñ aytqanına köre, böyle malümatlar Qırım ile oğraşqan ve şu cümleden Qırım yarımadasına dair qararnameler azırlağan halqara teşkilâtlarğa yardım etmekte.