Qırımtatar Maaliy Merkezi

İşğal etilgen Qırımda insan aqları muntazam şekilde bozula – Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ 2020 senesiniñ I kvartalı boyunca esabatı

08.05.2020

Cuma künü, mayısnıñ 8-de, Qırımtatar Maaliy Merkezi onlayn rejiminde işğal etilgen Qırımda bu yılnıñ başında insan aqlarnı bozuvlarnıñ talilini taqdim etti. Teşkilâtnıñ malümatına köre, esabat devri içinde Rusiye quvetçileri 15 tintüv, 25 yaqalav ve 28 sorğu, sorav ve "subet" keçirdiler. Umumen apiske 97 insan alındı, olarnıñ arasında 13 insan birinci kere, 84 insanğa apis müddeti uzatıldı. Adaletli mahkemege aqnı 127 kere, bedeniy ve ruhiy sağlıqnıñ eñ yüksek derecesine aqnı 48 kere bozdılar. Bundan ğayrı Qırım siyasiy mabüslerini 15 kere apisten apiske köçürdiler. İşğalciler tarafından çoqusı bozuvlar qırımtatarlarğa nisbeten yapıldı. Böyle ameliyat yarımadada munatazam tarzda keçirile.

Onlayn matbuat konferentsiyasında Qırımtatar Maaliy Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Eskender Bariyev ve Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ alâqa idarecisi Elvir Sagirman çıqışta bulundılar.

Esabat devri içinde işğal etilgen Qırımda 15 tintüv qayd etildi. Olarnıñ arasında 12-si qırımtatarlarnıñ evlerinde ötkerildi. Qırımtatar Maaliy Merkezi keçken yılnıñ birinci üç ayı arasında 45 tintüvni qayd etti. Böyleliknen bu yıl bıltırğa köre tintüvlerniñ sayısı azlaştı, lâkin insanlarnı siyasiy ve diniy sebeplerden takip etüv meyili Qırım işğal etilgeninden başlap, bugünki küngece deñişmey.

"Yanvar ayında yañı tintüvler qayd etilmedi. Fevralde quvetçiler "Yehova şaatları davası" boyunca bir tintüv ve Keriçteki oquv yurtlarında terakt azırlavında şübelengen ösmürlerniñ evlerinde eki tintüv keçirdiler. Esabat devri içinde çoqusı tintüvler, bıltır kibi, mart ayında kayd etildi. Olarnıñ arasında sekiz tintüv "Hizb ut-Tahrir davasınen" ve biri – sanki Noman Çelebicihan adına batalyonda iştirak etüvnen bağlı. Bundan ğayrı mart ayında işğalciler daa eki tintüvni qırımtatarlarnıñ evlerinde - 67 yaşında qadın ve 26 yaşında erkek kişide ötkerdiler. Quvetçiler tintüvler keçirgen vaqıt sıq-sıq insan aqlarını boza ediler. Hususan mal-mülkni bozuv, tintüvni ev saibi evde olmağanda keçirüv ya da yasaq etilgen kitaplarnı ketirip taşlav qayd etildi" - dedi Eskender Bariyev.

Qırımtatar Maaliy Merkezi esabat devri içinde 25 insannıñ yaqalanuvını qayd etti, olarnıñ arasında 14 – qırımtatarı. Yaqalanuvlarnıñ sayısı, tintüvlerniñ sayısı kibi, 2019 senege köre azlaştı.

"Qayd etilgen yaqalanuvlar arasında bazıları tintüvlerden soñ keçirildi. Qırım sakinlerini Rusiyede yasaq etilgen "Hizb ut-Tahrir" ve "Yehova şaatları" teşkilâtları, Noman Çelebicihan adına batalyonda iştirak etüvde, terroristik faaliyetine çağıruvda, patlayıcı maddeler ve silânı qanunsız satın aluv, saqlav ve taşuvında şübelep yaqaladılar. Bundan ğayrı işğalciler Qırım ile memuriy sıñırda muntazam tarzda insanlarnı toqtatalar", - dep qayd etti Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ yolbaşçısı.

2020 senesiniñ I kvartalında işğalciler Qırımda 28 sorğu, sorav ve "subet" keçirdiler, olarnıñ arasında 14 – qırımtatarlarğa nisbeten. Bıltırğa köre böyle bozuvlarnıñ sayısı azlaştı.

Eskender Bariyevniñ sözlerine köre, tintüvlerden soñ yaqalanğan Qırım sakinleri sorğu ve soravlardan keçirildi. Olar Rusiyede yasaq etilgen "Hizb ut-Tahrir" ve "Yehova şaatları" teşkilâtları, Noman Çelebicihan adına batalyonda iştirak etüv, terroristik faaliyetine çağıruv, patlayıcı maddeler ve silânı qanunsız satın aluv, saqlav ve taşuvında şübelendi. Bir sıra sorğunı Rusiye quvetçileri işğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda ötkerdi. Bundan ğayrı esabat devri içinde işğalciler defalarca siyasiy mabüslerniñ aqrabalarını, cami imamını sorğuğa oğrattılar.

2020 senesiniñ I kvartalında yarımadada 97 insan apiske alındı. Olarnıñ arasında 83 – Qırımnıñ tamır halqınıñ temsilcileri. 13 insan birinci kere apiske alındı, 84 insanğa apis müddeti uzatıldı.

"Keçken yılnıñ 1 kvartalında da 97 insan apiske alınğan edi, amma bu yıl olarnıñ arasında qırımtatarlarnıñ sayısı arttı - 67-den 83-ce. Bu vaziyet muntazam tarzda ötkerilgen qırımtatarlarnıñ zorbalıqsız küreşi ve Qırım işğaline qarşı narızılıqnıñ basqısını köstere", - dedi Elvir Sagirman.

Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ malümatına köre, esabat devri içinde Canköy rayon "mahkemesi" Sergey Filatovnı "Yehova şaatları" teşkilâtında iştirak etüvde qabaatlap, 1 yılğa azatlıqtan marum etüvnen 6 yıl apis cezasını berdi.

İşğal mahkemeler çıqarğan ükümlerge köre qanunsız şekilde apiske alınğan insanlar:

- sanki Ukraina mahsus hızmetleri bergen vazifeni becerip yarımadada patlayıcı maddeler ve silânı saqlağan Qırım sakini (adı belgilenmekte);

- Ukrainanıñ qıta qısmında Noman Çelebicihan adına batalyonda iştirak etüvde şübelengen 55 yaşında Nariman Mejmedinov;

- Keriçteki oquv yurtlarında terakt azırlanuvında şübelengen eki ösmür;

- Azaq deñizinde "qanunsız şekilde balık tutuvda" qabaatlanıp yaqalanğan 4 ukrain balıqçısı;

- Bağçasaraydaki üçünci "Hizb ut-Tahrir davasınıñ" iştirakçisi Amet Suleymanov (ev apisi);

- Bağçasaraydaki üçünci "Hizb ut-Tahrir davasınıñ" iştirakçileri Osman Seytumerov, Seytumer Seytumerov ve Rustem Seytememetov.

Esabat devri içinde işğalciler adaletli mahkemege aqnı 127 kere bozdılar, olarnıñ arasında 110 – qırımtatarlarğa nisbeten. Bu köstergiç bıltırkiden ayırıla, lâkin adaletli mahkemege aqnı bozuvlarnıñ sayısı işğal etilgen topraqta "mahkemelerniñ" qanunsız faaliyetini köstere. Olarnıñ qanunsız qararlarına köre yüzden ziyade siyasiy mabüs taqiqat tevqifhanesi ve apislerde tutıla.

"Qırımtatar Maaliy Merkezi mütehassıslarınıñ fikrine köre, adaletli mahkemege aqnıñ bozıluvı etnik gruplar, tamır halqları ve Ukraina tarafdarlarına qarşı ayırımcılıq ötkerilgenini köstere. Rusiye qanunsız şekilde öz qanunlarını siyasiy maqsatnen, hususan qırımtatarlarnıñ zorbalıqsız küreşni ve Qırım işğaline qarşı narazılıqnı basmaq içün qullana", - dep qayd etti Elvir Sagirman.

Bedeniy ve ruhiy sağlıqnıñ en yüksek derecesine aq da muntazam tarzda bozula. I kvartalda Qırımtatar Maaliy Merkezi 48 böyle bozuvnı qayd etti, olarnıñ arasında 38 – qırımtatarlarğa nisbeten. Bu köstergiç bıltırğa köre arttı – 2019 senesiniñ 1 kvartalında 32 bozuv qayd etilgen edi, olarnıñ arasında 16 – qırımatarlarğa nisbeten. Böyleliknen qırımtatarlarğa nisbeten bu aqnıñ bozuvı eki kat arttı.

Qırımtatar Maaliy Merkezi vekilleri, böyle meyil, hususan koronavirus qırğınlığı  vaziyetinde, apiste tutılğan Qırımnıñ siysiy mabüslerine kerekli tibbiy yardım bile-bile berilmegenini köstere, деп саялар.  Bundan ğayrı işğalciler advokatlarnıñ muracaatları, apiste tutılğan insanlarnıñ şikâyetleri ve halqara teşkilâtlarnıñ talaplarını körmemezlikke uralar.  Bazı siyasiy mabüsler mecburiy ruhiy teşkerüvden keçirildi.

Elvir Sagirmannıñ sözlerine köre, 17 yaşında qırımtatarı Server Rasilçaknen bağlı vaziyet kösterecidir. Onı işğal etilgen Qırımdaki Saki şeeriniñ "polis" hadimleri azaplarğa oğrattılar.

Teşkilâtnıñ malümatına köre, 2020 senesiniñ I kvartalında işğalciler 15 kere Qırım siyasiy mabüslerini apisten apiske köçürdi. Olarnıñ arasında – Qurmandaki "Hizb ut-Tahrir davasınıñ"  iştirakçileri Rustem Emirüseinov, Arsen Abhairov, Eskender Abdulganiyev, Aqmescitteki "Hizb ut-Tahrir davasınıñ"  iştirakçileri Teymur ve Üzeir Abdullayevler, Ayder Saledinov, Rustem İsmailov, Emil Cemadenov, "Ukraina fitnecileri davasınıñ" iştirakçileri Vladimir Dudka ve Aleksey Bessarabov, Oleg Prihodko. Bazı siyasiy mabüsler apisten apiske qanunsız köçürüvge eki kere oğradı.

Bundan ğayrı Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ esabatında işğal etilgen Qırımda diniy aqlar, ekologik qaidelerni bozuv, insanlarnı taqiqat tevqifhaneleri ve apislerde uyğun olmağan şaraitte tutuv, siyasiy mabüslerniñ aqlarını bozuv ve yarımadada qanunsız arbiy talimler keçirüv aqqında malümat berile.

Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ matbuat hızmeti