Qırımtatar Maaliy Merkezi

Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmekte (video)

Cuma künü, boş aynıñ 20-de Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ hadimleri ve ekspertleri Qırımnıñ suv menbalarını satellitten yapılğan resimler vastasınen nezaret etüvniñ neticelerini taqdim ettiler. Tedqiqatnıñ neticelerine binaen, Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmektedir. 2015 senesinden başlap, 2020 senesine qadar suv küzgüsi meydanlığınıñ eksilmesi ortalama 32% teşkil ete: suv havuzlarında 43% ve göllerde 25%.

Tedbirde çıqışta bulunğan qonuşmacılar:
Eskender Bariyev - Qırımtatar Maaliy Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası.
Qırımtatar Maaliy Merkezi yanında Qırımda etraftaki müitni qorçalav ve turğun inkişaf etüv boyunca ekspertler şurasınıñ azaları:
Tetâna Kuçma - agroekologiya ve tabiatnı işletüv İnstitutınıñ yetekçi ilmiy hadimi;
Yevgen Hlobıstov - Kyıvo-Mogılânska akademiyasında ekologiya kafedrasınıñ professorı, Ukraina iqtisadiy ilimleri Akademiyasınıñ akademigi.

Eskender Bariyev qayd etkenlerine köre, Qırımnı 2014 senesi işğal etken Rusiye Federatsiyası Qırım ealisiniñ suv ile temin etilmesi boyunca semereli strategiya azırlamadı.

''2014 senesinden berli Rusiye Federatsiyasınıñ Qırımdaki hocalıq faaliyeti yarımadada mevcut olğan suv yedeklerine degil de, Şimaliy-Qırım kanalından kelecek suvnıñ beklenmesine esaslana edi'', - dep qayd etti QMM idaresiniñ yolbaşçısı.

Onıñ fikirince, Qırım Rusiye Federatsiya tarafından vaqtınca işğal etilgen soñ, Aqyar ile beraberlikte Qırım yarımadasınıñ ealisi qanunsız şekilde 2,5 milliondan eñ azından 3,5 millionğace arttırıldı. Bundan ğayrı, dep qayd ete Bariyev, 2014 senesinden berli Rusiye Federatsiyasından köçürilgen vatandaşlar içün Rusiye tarafından büyük miqdarda çoq qatlı evler quruldı, yañı istisal saaları, işhaneler teşkil etildi, bu cümleden, eki yañı elektrik stantsiyası ve qoşma energetik resurslar talap etken infraterkip obyektleri, ilk nevbette avtomobil yolları quruldı.

''Bundan ğayrı, 2014 senesinden başlap, bu küngece üstten aqqan Qırım havuzlarında kerekli suv acimini qorçalamaq içün bir de bir işler yapılmağan. Bu vaqıtqace toqunamaz yedeklerge ait olğan qoşma suvaltı menbaları açılıp, işletilmege başladı. Yeraltı suvlarnıñ toplanmasına 2014 senesi başlanğan ''Tavrida'' avtomobil yolunıñ qurulması esnasında dağ qatlamlarınıñ açılması menfiy tesir etti'', - dep ikâye etti Eskender Bariyev.

Tetâna Kuçma malümatlarnıñ taze resimlerni üç künde bir yapqan ''Sentinel-1'' radar satellitten alınğanını haber etti.

Onıñ aytqanına köre, 2015 senesinden başlap, 2020 senesine qadar suv küzgüsi meydanlığınıñ eksilmesi ortalama 32% teşkil ete: suv havuzlarında 43% ve göllerde 25%.

Alınğan malümatqa köre, 2015 senesinden berli Taygan ve Qarasuv havuzlarınıñ suv küzgüsi tahminen 30% eksildi. Aqmescit suv havuzınıñ meydanlığı da bayağı eksilgen.

Yarımadadaki suv resurslarını nezaret etüv esnasında 2010 senesinden 2014 senesi qadar ve 2015 senesinden 2019 senesinece ortalama yağanaqlarnıñ miqdarı, 2020 senesiniñ yazında buvlanuvnıñ şiddeti, topraqnıñ sıcaqlığı, qıya demografik köstergiç olaraq aydınlatuv indeksiniñ deñişüvi diqqatqa alınğan edi.

Tediqatnıñ neticesinde Qırımatar Maaliy Merkeziniñ ekspertleri aşağıdaki hulâsalarğa irişti:

1. 2015 senesi ile qıyaslağanda, Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmektedir. Em de quruğan suv havızlarınıñ ortalama meydanlığı (45%) göllerde eksilgen suv küzgüsiniñ meydanlığına (25%) köre daa büyük. Diger taraftan, tabiy göllerniñ suvastı suv menbaları olmağa mümkün, amma tabiy suv obyektlerinde ve suniy gidrotehnik tesisatlarında (suv havuzlarında) eksilgen suv küzgüsindeki farqı suv resurslarını yönetüv şekili suv yedekleriniñ taqsim etilmesine tesir ete bilgenini köstere.

2. Bundan ğayrı, havuzlardaki suv ne qadar tez quruğanını ve suv resurslarnıñ taqsim etilüvine tesir etken muim faktorlar olaraq, 2020 senesiniñ yazı devamında yağğan yağanaqlarnıñ miqdarı, buvlanuv kibi klimatik köstergiçlerniñ qıyaslanması havuzlarnıñ quruğanına klimatik sebeplerden ğayrı başqa sebepler de tesir etkenini köstere. Böyleliknen, kimerde yağanaqlar büyük miqdarda yağğan, avası pek sıcaq olmağan ve buvlanuv az olğan topraqlarda bile, misal olaraq, Aqmescit suv havuzında suv küzgüsiniñ meydanlığı bayağı eksilgen edi.

3. Suv obyekleriniñ sıñırlarında suv indeksiniñ yaz devirinde çoq yıllar devamında bergen deñişmelerniñ talil etilmesi 2013-2020 seneleri devamında suv indeksi, böyleliknen, suv küzgüsiniñ meydanlığı da eksilgenini köstere, em de eksilüv 2015 ya da 2016 senesinden başlanğandır.

4. Suv yedeklerine tesir etken faktorlarnıñ daa tafsilâtlı şekilde tedqiq etilmesi içün ayrı suv obyektlerniñ gidrologik tertibi, yerastı nezaret etüv malümatları, yerastı ve yeraltı suv aluv seviyesinen beraber tedqiq etilmelidir.

Qırımda ciddiy ekotsid beklenile - Bariyev

Qırımtatar Maaliy Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ uquqiy meseleleri ve tış işleri idaresiniñ başlığı Eskender Bariyev "Dom" telekanalınıñ efirinde işğal etilgen Qırımda işğalciler suv menbalarnıñ tutumsız qullanıluvı siyaseti neticesinde ciddiy ekotsid beklenilgenini qayd etti.

12.02.2021

#LIBERATECRIMEA yazuvlı şiarlarınıñ sergisi

Qırımtatar Maaliy Merkezi, #LIBERATECRIMEA Qırımnı işğalden qurtaruv ve qırımtatar halqı ile birdemlik halqara cemaat areketiniñ yazuvlı şiarlarını taqdim etti. Serginiñ mevzusı Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınen bağlı edi.

08.12.2020

Işğal etilgen Qırımda 2020 senesiniñ 9 ayı devamında yüz bergen insan aqları bozuluvlarınıñ talili

Qırımtatar Maaliy Merkezi işğal etilgen Qırımda 2020 senesiniñ 9 ayı devamında yüz bergen insan aqları bozuluvlarnıñ talilini taqdim ete. Nezaret etüvniñ neticelerine binaen, esap etilgen devirde yarımadada 40 tintüv, 68 yaqalav, 70 sorqu, sorav ve ''sübet'' keçirildi, 195 insan tevqif etildi: 48 yañı tevqif ve çıqarılğan ükümler, 147 - qırımlı siyasiy mabuslarğa tevqif etüv müddetleriniñ uzatılmasıdır. Bundan ğayrı, adaletli mahkeme aqqınıñ bozuluvı ile 332 adise, fizikiy ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine irişe bilüv aqqınıñ bozuluvı ile bağlı 112 adise ve siyasiy mabuslanıñ Qırımdan avuştırıluvı ile bağlı 33 adise qayd etildi. Bundan ğayrı, QMM esabatında muntazam şekilde yüz bergen vandalizm adiseleri, diniy aqlarnıñ bozuluvı, yarımadadaki ekosistemanıñ bozuluvı, tevqifhane ile apishanelerdeki qabul etilemeycek şaraitler, siyasiy mabus aqlarınıñ bozuluvı ve işğal etilgen Qırımda qanunsız alda keçirilgen arbiy talimatlar aqqında haber etile.

24.11.2020

Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmekte (video)

Cuma künü, boş aynıñ 20-de Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ hadimleri ve ekspertleri Qırımnıñ suv menbalarını satellitten yapılğan resimler vastasınen nezaret etüvniñ neticelerini taqdim ettiler. Tedqiqatnıñ neticelerine binaen, Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmektedir. 2015 senesinden başlap, 2020 senesine qadar suv küzgüsi meydanlığınıñ eksilmesi ortalama 32% teşkil ete: suv havuzlarında 43% ve göllerde 25%.

22.11.2020

İşğal etilgen Qırım ile memuriy sıñırda avanıñ kirli olğanı qayd etildi

İşğal etilgen Qırım civarlarındaki Çaplınka ve Qalançaq rayonlarında etraf müitiniñ vaziyeti teşkerildi. Neticede avada bir sıra maddelerniñ em bir kerelik, em ortalama künlik miqdarı qarardan ziyade olğanı qayd etildi. Bu aqta Devlet istimalcılar hızımetiniñ Herson vilâyetindeki Baş idaresi haber ete.

11.11.2020

Qaradağ qoruğında qanunsız qurucılıq ötkerile

İşğal etilgen Qırımda qurmağa yasaq qoyğan mahkeme qararına baqmadan Qaradağ qoruğına qurucılıq malzemeleriniñ ketirilüvi qayd etildi. Bu aqta Kefe "memuriyetiniñ" matbuat hızmeti haber etti.

29.06.2020

Eskender Bariyevniñ Avropada Havfsızlıq ve İşbirlik Teşkilâtınıñ qoşumca muşaveresinde yapılğan beyanatı

Qırımtatar Maaliy Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisniñ azası Eskender Bariyevniñ Avropada Havfsızlıq ve İşbirlik Teşkilâtınıñ "Söz serbestligi ve onıñ diger temelli serbestliklernen bağı" mevzusındaki insan ölçevi boyunca qoşumca muşaverede yapılğan beyanatı.

23.06.2020

Qırımtatar Maaliy Merkezi Birleşken Milletlerge sürgünlikte qırımtatarlar defin etilgen yerler aqqında malümatnı yolladı

Qırımtatar Maaliy Merkezi Birleşken Milletler tamır halqlarınıñ aqları Ekspert mehanizmine sürgünlikte qırımtatarlar kömülgen yerler aqqında malümatnı yolladı. Şu malümat BM tamır halqları aqlarınıñ beyannamesine köre, ölülerniñ naaşları ve tamır halqlarına ait kutsal ve muqaddes şeylerni yurtlarına qaytaruvına dair maruza azırlanğanda qullanılacaq.

16.04.2020

"İşğalniñ reineleri" sergisi

"İşğalniñ reineleri" sergisi Qırım yarımadası işğal etilgen soñ 20 qırımtatar ailesiniñ yaşayışı aqqında tarif ete. Bu leyhanı Qırımtatar Maaliy Merkezi Ukrainadaki Amerika Birleşken Devletleri elçihanesiniñ demokratiyağa qoltutuv fondunıñ yardımı ile amelge keçirdi.

29.03.2020

"İşğalniñ reineleri" albomı

"İşğalniñ reineleri" albomı Qırım yarımadası işğal etilgen soñ 20 qırımtatar ailesiniñ yaşayışı aqqında tarif ete. Bu leyhanı Qırımtatar Maaliy Merkezi Ukrainadaki Amerika Birleşken Devletleri elçihanesiniñ demokratiyağa qoltutuv fondunıñ yardımı ile amelge keçirdi.

29.03.2020

İnsan aqlarınıñ umumiy beyannamesiniñ qırımtatar tilindeki metni

Bu yıl biz tarihiy bir tedbirge qoşuldıq. İlk kere qırımtatar halqınıñ ve umumen dünya tarihinde esas uquqiy vesiqa qırımtatar tiline tercime etildi. İnsan aqlariniñ umumiy beyannamesiniñ qırımtatar tilindeki metni ilkide Birleşken Milletlerniñ resmiy menbalarında yerleştirildi.

10.12.2019

"Time to free political prisoners of Crimea" risalesi

"Time to free political prisoners of Crimea" risalesinde işğal etilgen Qırımda yaqalanğan ya da apiske alınğan 98 siyasiy mabüs aqqında malümat berile (er siyasiy mabüsniñ resmi, doğğan künü, yaşağan yeri, faaliyeti, yaqalanuv künü ve sebebi, qabaatlav ve cemaat/aqrabalarınıñ qarşılığı ya da siyasiy mabüsniñ mahkemede soñki sözü). Malümat cinaiy "davalarğa" köre tertipke ketirildi.

15.11.2019

"Qırımda işğalciler basqısına oğrağan insanlarnıñ süretleri" sergisi

Qırımtatar Maaliy Merkezi Qırım işğal etilgenden berli elâk ya da ğayıp olğan, apiste siyasiy sebeplerden tutılğan insanlar aqqında sergini azırladı.

23.07.2019

"Bayraqnen birleşkenler - #LIBERATECRIMEA" sergisi

2019 senesi iyunniñ 26-da Hreşçatik soqağındaki Kiyev şeer devlet memuriyetiniñ binası qarşısında "Bayraqnen birleşkenler - #LIBERATECRIMEA" sergisi açıldı. 24 malümat stendinden ibaret olğan sergi qırımtatar milliy bayrağınıñ 28 memleket boyunca seferine bağışlandı.

26.06.2019

Qırımtatar milliy bayraq künü aqqında tanıtma

2019 senesi Qırımtatar Maaliy Merkezi Qırımtatar milliy bayraq künü aqqında tanıtma azırladı. Tanıtmada qırımtatar milliy bayraqnıñ tarihi aqqında tarif etile.

26.06.2019

#LIBERATECRIMEA yazuvlı şiarlarınıñ sergisi

Qırımtatar Maaliy Merkezi, #LIBERATECRIMEA Qırımnı işğalden qurtaruv ve qırımtatar halqı ile birdemlik halqara cemaat areketiniñ yazuvlı şiarlarını taqdim etti. Serginiñ mevzusı Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınen bağlı edi.

16.03.2019