Qırımtatar Maaliy Merkezi
+38 (067) 343 74 54   +38 (044) 489 61 25

Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmekte (video)

Cuma künü, boş aynıñ 20-de Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ hadimleri ve ekspertleri Qırımnıñ suv menbalarını satellitten yapılğan resimler vastasınen nezaret etüvniñ neticelerini taqdim ettiler. Tedqiqatnıñ neticelerine binaen, Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmektedir. 2015 senesinden başlap, 2020 senesine qadar suv küzgüsi meydanlığınıñ eksilmesi ortalama 32% teşkil ete: suv havuzlarında 43% ve göllerde 25%.

Tedbirde çıqışta bulunğan qonuşmacılar:
Eskender Bariyev - Qırımtatar Maaliy Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası.
Qırımtatar Maaliy Merkezi yanında Qırımda etraftaki müitni qorçalav ve turğun inkişaf etüv boyunca ekspertler şurasınıñ azaları:
Tetâna Kuçma - agroekologiya ve tabiatnı işletüv İnstitutınıñ yetekçi ilmiy hadimi;
Yevgen Hlobıstov - Kyıvo-Mogılânska akademiyasında ekologiya kafedrasınıñ professorı, Ukraina iqtisadiy ilimleri Akademiyasınıñ akademigi.

Eskender Bariyev qayd etkenlerine köre, Qırımnı 2014 senesi işğal etken Rusiye Federatsiyası Qırım ealisiniñ suv ile temin etilmesi boyunca semereli strategiya azırlamadı.

''2014 senesinden berli Rusiye Federatsiyasınıñ Qırımdaki hocalıq faaliyeti yarımadada mevcut olğan suv yedeklerine degil de, Şimaliy-Qırım kanalından kelecek suvnıñ beklenmesine esaslana edi'', - dep qayd etti QMM idaresiniñ yolbaşçısı.

Onıñ fikirince, Qırım Rusiye Federatsiya tarafından vaqtınca işğal etilgen soñ, Aqyar ile beraberlikte Qırım yarımadasınıñ ealisi qanunsız şekilde 2,5 milliondan eñ azından 3,5 millionğace arttırıldı. Bundan ğayrı, dep qayd ete Bariyev, 2014 senesinden berli Rusiye Federatsiyasından köçürilgen vatandaşlar içün Rusiye tarafından büyük miqdarda çoq qatlı evler quruldı, yañı istisal saaları, işhaneler teşkil etildi, bu cümleden, eki yañı elektrik stantsiyası ve qoşma energetik resurslar talap etken infraterkip obyektleri, ilk nevbette avtomobil yolları quruldı.

''Bundan ğayrı, 2014 senesinden başlap, bu küngece üstten aqqan Qırım havuzlarında kerekli suv acimini qorçalamaq içün bir de bir işler yapılmağan. Bu vaqıtqace toqunamaz yedeklerge ait olğan qoşma suvaltı menbaları açılıp, işletilmege başladı. Yeraltı suvlarnıñ toplanmasına 2014 senesi başlanğan ''Tavrida'' avtomobil yolunıñ qurulması esnasında dağ qatlamlarınıñ açılması menfiy tesir etti'', - dep ikâye etti Eskender Bariyev.

Tetâna Kuçma malümatlarnıñ taze resimlerni üç künde bir yapqan ''Sentinel-1'' radar satellitten alınğanını haber etti.

Onıñ aytqanına köre, 2015 senesinden başlap, 2020 senesine qadar suv küzgüsi meydanlığınıñ eksilmesi ortalama 32% teşkil ete: suv havuzlarında 43% ve göllerde 25%.

Alınğan malümatqa köre, 2015 senesinden berli Taygan ve Qarasuv havuzlarınıñ suv küzgüsi tahminen 30% eksildi. Aqmescit suv havuzınıñ meydanlığı da bayağı eksilgen.

Yarımadadaki suv resurslarını nezaret etüv esnasında 2010 senesinden 2014 senesi qadar ve 2015 senesinden 2019 senesinece ortalama yağanaqlarnıñ miqdarı, 2020 senesiniñ yazında buvlanuvnıñ şiddeti, topraqnıñ sıcaqlığı, qıya demografik köstergiç olaraq aydınlatuv indeksiniñ deñişüvi diqqatqa alınğan edi.

Tediqatnıñ neticesinde Qırımatar Maaliy Merkeziniñ ekspertleri aşağıdaki hulâsalarğa irişti:

1. 2015 senesi ile qıyaslağanda, Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmektedir. Em de quruğan suv havızlarınıñ ortalama meydanlığı (45%) göllerde eksilgen suv küzgüsiniñ meydanlığına (25%) köre daa büyük. Diger taraftan, tabiy göllerniñ suvastı suv menbaları olmağa mümkün, amma tabiy suv obyektlerinde ve suniy gidrotehnik tesisatlarında (suv havuzlarında) eksilgen suv küzgüsindeki farqı suv resurslarını yönetüv şekili suv yedekleriniñ taqsim etilmesine tesir ete bilgenini köstere.

2. Bundan ğayrı, havuzlardaki suv ne qadar tez quruğanını ve suv resurslarnıñ taqsim etilüvine tesir etken muim faktorlar olaraq, 2020 senesiniñ yazı devamında yağğan yağanaqlarnıñ miqdarı, buvlanuv kibi klimatik köstergiçlerniñ qıyaslanması havuzlarnıñ quruğanına klimatik sebeplerden ğayrı başqa sebepler de tesir etkenini köstere. Böyleliknen, kimerde yağanaqlar büyük miqdarda yağğan, avası pek sıcaq olmağan ve buvlanuv az olğan topraqlarda bile, misal olaraq, Aqmescit suv havuzında suv küzgüsiniñ meydanlığı bayağı eksilgen edi.

3. Suv obyekleriniñ sıñırlarında suv indeksiniñ yaz devirinde çoq yıllar devamında bergen deñişmelerniñ talil etilmesi 2013-2020 seneleri devamında suv indeksi, böyleliknen, suv küzgüsiniñ meydanlığı da eksilgenini köstere, em de eksilüv 2015 ya da 2016 senesinden başlanğandır.

4. Suv yedeklerine tesir etken faktorlarnıñ daa tafsilâtlı şekilde tedqiq etilmesi içün ayrı suv obyektlerniñ gidrologik tertibi, yerastı nezaret etüv malümatları, yerastı ve yeraltı suv aluv seviyesinen beraber tedqiq etilmelidir.

Ukraina ‘Ukraina tamır halqları haqqında’ UQ-nıñ amelge keçrilmesi içün ilk qanunnı qabul etti

Salı künü, 23 avgustta, Ukraina Nazirler Kabineti ‘Ukraina tamır halqı temsil organınıñ huquqiy statusını belgilev ve lãğu etüv tertibi’ adlı qanunnı qabul etti.

06.09.2022

Qırımtatar faal cemaatçılarnıñ tintüv ve tutuqlamaları munasebetinen QRM beyanatı

Cumaaqşamı künü, 11 avgustta rusiye silãhlı küçler Canköy rayonında 6 qırımtatar evinde tintüv keçirdiler.

12.08.2022

QRM ‘Halqara tamır halqlar künü haqqında ne bilesiñ?’ adlı testni taqdim ete

Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü arfesinde #LIBERATECRIMEA informatsıon kampaniyası çerçivesinde işlep çıqarılğan testni taqdim ete. Her bir ukrain, 10 sualge cevap berip, mezkür kün haqqında öz bilgilerni teşkire bilecek.

12.08.2022

‘Çeşitlilik zenginliktir! Ukraina tamır halqlarnı saqlayıq’: QRM Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatsıon aktsıyanı başlay

Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatıon aktsıyanı başlay. Her kesni bizge qoşulmağa davet etemiz.

09.08.2022

Çeşitlilik zenginliktir! Ukraina tamır halqlarnı saqlayıq’: QRM Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatsıon aktsıyanı başlay

Qırımtatar resurs merkezi Halqara tamır halqlar künü munasebeti ile içtimaiy ağlarda informatıon aktsıyanı başlay. Her kesni bizge qoşulmağa davet etemiz.

09.08.2022

İşğal etilgen Qırımda ekologik-iqlimiy diskriminatsıya haqqında araşatırma taqdim etildi: nasıl keçti

Cuma künü, 29 iyülde Qırım MC Ukraina Prezidenti Temsilciliginiñ ofisinde QRM ekspertleriniñ ‘İşğal etilgen Qırımda ekologik-iqlimiy diskriminatsıya: esaplama ve telüke’ araştırmanıñ taqdimi olıp keçti.

03.08.2022

Ukraina etnocemiyetleri cenk şaraitinde faaliyetini muzakere ettiler

Cumaaqşamı künü, iyülniñ 21-inde Ukraina medeniyet ve informatsıya siyaseti Nazirliginde Ukraina etnocemiyetlerinen körüşüv keçirildi. Cemiyetler Ukraina terrritoriyasınıñ bütünligini tiklenilmesinen öz birdemligini bildirdiler.

22.07.2022

QRM iqlim deñişmesi boyunca BMT(OON) konventsıyasınıñ nezaretçisi olacaq

Qırımtatar resurs merkezi iqlim deñişmesi boyunca OON konventsıyasınıñ nezaretçisi olaraq teklif etilgen edi. Bu da, QRM BMT(OON) iqlim deñişmesi boyunca konferentsıyasında faal iştirak etmege imkãn bere.

22.07.2022

İşğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili

Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesiniñ ilk yarımyılında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde rusiye silãhlı küçler 15 tintüv, 79 tutuqlama, 93 sorğu keçirdiler. İlk altı ay devamında 67 adam hapiske alındı. 166 kere adaletli mahkeme haqqı, 19 defa fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı bozuldı. Şundan da ğayrı, 18 kere Qırım mahbüslerniñ yeri deñiştirildi. Talilde cenk başlağanından berli Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde insan haqlarınıñ bozuvları haqqında da malümat mevcut.

21.07.2022

İşğal etilgen Qırımda 2022 senesi iyün ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)

Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesi iyün ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 2 tutuqlama, 5 hapis, 3 sorğu, 4 cöreme qararı yüz berdi. Adaletli mahkeme haqqı 17 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı 7 kere bozulğanı belli. Daha da tafsilãtlı malümatnı esabatımızdan ögrenmek mümkün.

06.07.2022

Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)

Qırımtatar resurs merkezi Herson ve Zaporojye vilãyetlerinde 2022 senesi mayıs 31-ine insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãt bergen malümatlarğa köre, cenk başlağanından berli 147 tutuqlama, 21 tintüv, 7 hapis, 21 öldürüv qayd etildi. Esabatta sorğu, işkence, işğalcı hakimiyet hadimlerini qanunsız tayin etilmesi, barışıq toplaşuv haqqı ve diger haqlarınıñ bozuvlarına ayrıca diqqat ayırdıq.

13.06.2022

‘Tünevin takbih etilmegeni bugün tekrarlanmaqta’: QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay

QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay. Pervasız qalmağan her bir vatandaşımıznı bizge qoşulmağa davet etemiz.

13.06.2022

İşğal etilgen Qırımda 2022 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)

Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2022 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içerisinde 8 tutuqlama, 13 hapis, 10 sorğu, 2 cöreme qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 18 kere bozuldı. Fizik ve ruhiy sağlıqnıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 2 defa bozuldı. Daha tafsilãtlı malümatnı esabatımızda tapmaq mümkün.

10.06.2022

Qırımtatar sürgünlik qurbanları halqara seviyede añıldı

Çarşenbe künü 18 mayısta, qırımtatar sürgünlik qurbalarınıñ hatırasına halqara matem onlayn mitingi keçirildi. Miting bütün dünyada seyir etildi, qırımtatarlarına öz destegini bildirmek içün ise Latviya,Türkiye temsilcileri, vaqtınca işğal etilgen Ukraina territoriyalarınıñ reintegratsıya Nazirligi, faaller, siyasetçi, diplomat, qırımtatar ve ukrain diasporalarınıñ temsilcileri qoşuldılar.

19.05.2022

‘Tünevin takbih etilmegeni bugün tekrarlanmaqta’: QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay

QRM qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile içtimaiy ağlarda furtunanı başlay. Pervasız qalmağan her bir vatandaşımıznı bizge qoşulmağa davet etemiz.

18.05.2022

Qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebeti ile QRM-niñ informatsıon kampaniyası İvano-Frankovskta taqdim etildi

2022 senesi 18 mayıs künü Qırımtatar resurs merkezi bütün Ukraina boyunca qırımtatar sürgünliginiñ 78 yıllığı munasebetinen informatsıon kampaniyasını başlattı.

18.05.2022

Zarema Bariyeva BMT(OON)da işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti haqqında añlattı

Qırımtatar resurs merkeziniñ meneceri Zarema Bariyeva BMT(OON) tamır halqlar boyunca daimiy forumnıñ 21 sessiyasında işitirak etti. Öz çıqışında işğal etilgen Qırımda qırımtatar tiliniñ vaziyeti, bu sahada QRM faaliyeti haqqında añlattı.

02.05.2022

İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi dekabr ayı devamında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili (taqdim)

Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi dekabr ayı devamında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 3 tintüv, 2 tutuqlama, 15 hapiske aluv, 2 sorğu, 6 kere para cezasına mahküm etüv yer aldı. Bir kere fizik ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine yetmek haqqı bozulğanı belli. Daha tafsilãtlıca esabatımızdan ögrenmek mümkün.

10.01.2022

Qırım işğaliniñ bedeli- insan haqlarınıñ 7067 kere bozulması

Cuma künü, dekabrniñ 10-unda bütün dünyada insan haqları Künü qayd etile. 1948 senesi aynı şu künü OON baş assambleyasınıñ 3-ünci sessiyası ketişatında insan haqlarınıñ umumiy Deklaratsıyası qabul olunğan edi. Mezkür vesiqa halqara seviyede esas vatandaşlıq, siyasiy, içtimaiy, iqtisadiy, medeniy haqlarını ilãn etti ve böyle etip olarnıñ standartlarını belgiledi. Faqat deklaratsıya printsiplerine ülkelerniñ hepis riayet etmey. Ayrıca, Qırım işğalinden soñ insan haqlarınen bağlı vaziyet ket-kete bozula.

06.01.2022