Qırımtatar Maaliy Merkezi

Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmekte (video)

Cuma künü, boş aynıñ 20-de Qırımtatar Maaliy Merkeziniñ hadimleri ve ekspertleri Qırımnıñ suv menbalarını satellitten yapılğan resimler vastasınen nezaret etüvniñ neticelerini taqdim ettiler. Tedqiqatnıñ neticelerine binaen, Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmektedir. 2015 senesinden başlap, 2020 senesine qadar suv küzgüsi meydanlığınıñ eksilmesi ortalama 32% teşkil ete: suv havuzlarında 43% ve göllerde 25%.

Tedbirde çıqışta bulunğan qonuşmacılar:
Eskender Bariyev - Qırımtatar Maaliy Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası.
Qırımtatar Maaliy Merkezi yanında Qırımda etraftaki müitni qorçalav ve turğun inkişaf etüv boyunca ekspertler şurasınıñ azaları:
Tetâna Kuçma - agroekologiya ve tabiatnı işletüv İnstitutınıñ yetekçi ilmiy hadimi;
Yevgen Hlobıstov - Kyıvo-Mogılânska akademiyasında ekologiya kafedrasınıñ professorı, Ukraina iqtisadiy ilimleri Akademiyasınıñ akademigi.

Eskender Bariyev qayd etkenlerine köre, Qırımnı 2014 senesi işğal etken Rusiye Federatsiyası Qırım ealisiniñ suv ile temin etilmesi boyunca semereli strategiya azırlamadı.

''2014 senesinden berli Rusiye Federatsiyasınıñ Qırımdaki hocalıq faaliyeti yarımadada mevcut olğan suv yedeklerine degil de, Şimaliy-Qırım kanalından kelecek suvnıñ beklenmesine esaslana edi'', - dep qayd etti QMM idaresiniñ yolbaşçısı.

Onıñ fikirince, Qırım Rusiye Federatsiya tarafından vaqtınca işğal etilgen soñ, Aqyar ile beraberlikte Qırım yarımadasınıñ ealisi qanunsız şekilde 2,5 milliondan eñ azından 3,5 millionğace arttırıldı. Bundan ğayrı, dep qayd ete Bariyev, 2014 senesinden berli Rusiye Federatsiyasından köçürilgen vatandaşlar içün Rusiye tarafından büyük miqdarda çoq qatlı evler quruldı, yañı istisal saaları, işhaneler teşkil etildi, bu cümleden, eki yañı elektrik stantsiyası ve qoşma energetik resurslar talap etken infraterkip obyektleri, ilk nevbette avtomobil yolları quruldı.

''Bundan ğayrı, 2014 senesinden başlap, bu küngece üstten aqqan Qırım havuzlarında kerekli suv acimini qorçalamaq içün bir de bir işler yapılmağan. Bu vaqıtqace toqunamaz yedeklerge ait olğan qoşma suvaltı menbaları açılıp, işletilmege başladı. Yeraltı suvlarnıñ toplanmasına 2014 senesi başlanğan ''Tavrida'' avtomobil yolunıñ qurulması esnasında dağ qatlamlarınıñ açılması menfiy tesir etti'', - dep ikâye etti Eskender Bariyev.

Tetâna Kuçma malümatlarnıñ taze resimlerni üç künde bir yapqan ''Sentinel-1'' radar satellitten alınğanını haber etti.

Onıñ aytqanına köre, 2015 senesinden başlap, 2020 senesine qadar suv küzgüsi meydanlığınıñ eksilmesi ortalama 32% teşkil ete: suv havuzlarında 43% ve göllerde 25%.

Alınğan malümatqa köre, 2015 senesinden berli Taygan ve Qarasuv havuzlarınıñ suv küzgüsi tahminen 30% eksildi. Aqmescit suv havuzınıñ meydanlığı da bayağı eksilgen.

Yarımadadaki suv resurslarını nezaret etüv esnasında 2010 senesinden 2014 senesi qadar ve 2015 senesinden 2019 senesinece ortalama yağanaqlarnıñ miqdarı, 2020 senesiniñ yazında buvlanuvnıñ şiddeti, topraqnıñ sıcaqlığı, qıya demografik köstergiç olaraq aydınlatuv indeksiniñ deñişüvi diqqatqa alınğan edi.

Tediqatnıñ neticesinde Qırımatar Maaliy Merkeziniñ ekspertleri aşağıdaki hulâsalarğa irişti:

1. 2015 senesi ile qıyaslağanda, Qırımda büyük suv havuzlarnıñ deerlik episinde suv küzgüsiniñ meydanlığı eksilmektedir. Em de quruğan suv havızlarınıñ ortalama meydanlığı (45%) göllerde eksilgen suv küzgüsiniñ meydanlığına (25%) köre daa büyük. Diger taraftan, tabiy göllerniñ suvastı suv menbaları olmağa mümkün, amma tabiy suv obyektlerinde ve suniy gidrotehnik tesisatlarında (suv havuzlarında) eksilgen suv küzgüsindeki farqı suv resurslarını yönetüv şekili suv yedekleriniñ taqsim etilmesine tesir ete bilgenini köstere.

2. Bundan ğayrı, havuzlardaki suv ne qadar tez quruğanını ve suv resurslarnıñ taqsim etilüvine tesir etken muim faktorlar olaraq, 2020 senesiniñ yazı devamında yağğan yağanaqlarnıñ miqdarı, buvlanuv kibi klimatik köstergiçlerniñ qıyaslanması havuzlarnıñ quruğanına klimatik sebeplerden ğayrı başqa sebepler de tesir etkenini köstere. Böyleliknen, kimerde yağanaqlar büyük miqdarda yağğan, avası pek sıcaq olmağan ve buvlanuv az olğan topraqlarda bile, misal olaraq, Aqmescit suv havuzında suv küzgüsiniñ meydanlığı bayağı eksilgen edi.

3. Suv obyekleriniñ sıñırlarında suv indeksiniñ yaz devirinde çoq yıllar devamında bergen deñişmelerniñ talil etilmesi 2013-2020 seneleri devamında suv indeksi, böyleliknen, suv küzgüsiniñ meydanlığı da eksilgenini köstere, em de eksilüv 2015 ya da 2016 senesinden başlanğandır.

4. Suv yedeklerine tesir etken faktorlarnıñ daa tafsilâtlı şekilde tedqiq etilmesi içün ayrı suv obyektlerniñ gidrologik tertibi, yerastı nezaret etüv malümatları, yerastı ve yeraltı suv aluv seviyesinen beraber tedqiq etilmelidir.

İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi avgust ayında insan haqları bozuluvınıñ talili

Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi avgust ayında insan haqları bozuluvınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 15 yaqalama, 29 tutuqlama, 5 tintüv, 15 sorğu qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuluvı 30 kere yüz berdi. Fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haqqı 10 kere bozuldı.

10.09.2021

İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi 17 avgustta kütleviy şekilde keçirilgen tintüvler ve tutuqlamalar munasebeti ile QRM-niñ beyanatı

Salı künü 17 avgustta rusiye silãhlı küçler Bağçasaray, Aqmescit, Aqyar rayonlarında 5 qırımtatar evinde tintüvler keçirdi.

24.08.2021

QRM ‘Hizb ut -Tahrir davası’nıñ iştirakçilerine mahkeme hükmü munasebetinen beyanatı

2021 senesi 16 avgust künü Rostov-na-donu Cenübiy arbiy mahkemesinde ‘Hizb ut-Tahrir davası’ boyunca soñ mahkeme toplaşuvı keçirildi. Lenur Halilov, Ruslan Mesutov, Ruslan Nagayev, Eldar Kantemirovğa dair mahkeme hükmü çıqarıldı.

16.08.2021

2021 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talili

Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi iyül ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, mezkür devir içinde 9 tutuqlama, 2 tintüv, 2 para cezası qayd etildi. Adaletli mahkeme haqqı 30 kere bozuldı. Sağlıqnıñ eñ yüksek fizik ve psihik seviyesine yetmek haqqı 16 kere bozulğanı qayd etildi.

11.08.2021

2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talili(taqdim)

Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesiniñ 1 çeriginde işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, esabat deviri içinde rusiye silãhlı küçler 32 tintüv, 156 tutuqlama, 41 sorğu keçirdiler. Ağımdaki sene 6 ay devamında umumen 96 hapisleme qayd etildi: 14 yañı, 55- hapiste bulunma müddetiniñ uzatılması, 27-mahkeme hükümi. Adaletli mahkeme haqqı 205 kere, fizik ve psihik sağlıqqa eñ yüksek seviyede sahip olmaq haqqı ise 90 kere bozuldı. Qırım siyasiy mahbüsleri 36 kerek başqa yerlerge alıp ketirildi, 28 kerek para cezasına mahküm etildi. Bozuvlarnıñ büyük qısmı qırımtatar halqınıñ vekillerine aittir. Böye vaziyet yarımadada artıq sistemli mizacnı taşıy.

21.07.2021

2021 senesi iyün ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuluvlarınıñ talili(taqdim)

Qırımtatar resurs merkezi 2021 senesi iyün ayında işğal etilgen Qırımda insan haqları bozuluvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ malümatlarına köre, 2 tutuqlama, 2 sorğu qayd etildi. Umumen 24 hapisleme yüz berdi, 28 kere adaletli mahkeme haqqı bozuldı, fizik ve psihik sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine haq bozuluvı 7 kere qayd etildi.

10.07.2021

Işğal etilgen Qırımda 2021 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)

Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi mayıs ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim etti. Teşkilãt bergen bilgilerge köre, mezkür müddet içinde 4 tintüv, 2 tutuqlama, 6 sorğu, sorav ve ‘subet’ qayd etildi. Aprel ayında 3 hapisleme qayd etilgen edi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuluvı 29 kere qayd etildi. Fizik ve ruhiy sağlıq haqqınıñ da 7 kerek bozulması belli.

10.06.2021

QRM qırımtatar sürgünliginiñ 77 yıllığı munasebetinen ‘Genotsıd olmasın!’ kampaniyasını başlay

Qırımtatar resurs merkezi qırımtatar sürgünliginiñ 77 yıllığı munasebetinen ‘Genotsıd olmasın!’ informatsıon kampaniyasını başlay. Pervasız olmağanlarnı qoşulmağa davet etemiz.

31.05.2021

2020 senesi Qırımda ekologik vaziyet

Qırımtatar resurs merkeziniñ ekspertleri ‘İşğal etilgen Qırım territoriyasında 2015-2020 ss. iqlimniñ deñişmesi, ekologik vaziyetniñ hususiyetleri ve ekologik-iqlimiy monitoringniñ vaziyeti’ mevzusında araştırmanı taqdim ete.

31.05.2021

Qırımnıñ 7 işhanesi avağa zararlı maddelerni çıqara

Şarqiy Qırımda yerleşken yedi işhaneden avağa zararlı maddeler çıqarıla. İşğal etilgen yarımadanıñ prokuraturası qabaatlı şahıslarnı memuriy mesuliyetke çağırılmasına teşebbüs kösterdi. Bu aqta muessiseniñ matbuat-hızmeti haber bere.

21.04.2021

İşğal etilgen Qırımda 2021 senesiniñ ilk çeriginde insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)

Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesiniñ ilk çeriginde yüz bergen insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ bildirgenine köre, mezkür vaqıt içerisinde 22 tintüv, 146 yaqalama, 23 sorğu keçirilgen edi. Yılnıñ ilk üç ayında umumen 45 adam hapiske alındı: 10-yañı, 16-müddetni uzatuv, 19-mahkeme hükümi. Adaletli mahkeme haqqınıñ bozuvı 113 kere yüz bergen edi. Fizik ve psihik sağlığına dair haqlarnıñ bozulması 51 kere qayd etildi. Şundan da ğayrı, 33 kere siyasiy mabuslar Qırımda başqa yerlerğe alıp ketildi. QRM esabatında din haqları, yarımadada ekologik normaları, hapisteki müşkül şaraitler, siyasiy mabuslarnıñ haqları bozulğanı ve işğal etilgen Qırımda qanunsız arbiy talimler keçirilgeni haqqında malümat bulunmaqta.

19.04.2021

İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi mart ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talili(taqdim)

Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi mart ayında insan haqlarını bozuvlarınıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ bildirgenine köre, mezkür vaqıt içerisinde 9 tintüv, 8 yaqalama, 8 sorğu keçirilgen edi. Mart ayında umumen 8 adam, şu cümleden 2 qırımtatarı, hapiske alındı. Adaletli mahkeme haqqını bozuvı 22 kere yüz bergen edi. Fizik ve psihik sağlığına dair haqlarnıñ bozulması 21 kere qayd etildi.

06.04.2021

İşğal etilgen Qırımda 2021 senesi fevral ayında insan haqları bozuvlarnıñ talili(taqdim)

Qırımtatar resurs merkezi işğal etilgen Qırımda 2021 senesi fevral ayında insan haqları boyunca yüz bergen bozuvlarnıñ talilini taqdim ete. Teşkilãtnıñ bildirmesine köre, esabat müddeti devamında 10 tintüv, 11 yaqalama, 10 sorğu qayd etildi. Fevral ayı devamında 19 hapiske alınuv, olardan 15-i qırımtatarlarğa nisbeten. 44 kere insan haqlarınıñ bozulması qayd etildi. Şu cümleden 20 kere fizik ve maneviy seviyede sağlıqqa tesir etilmesi ve 19 defa siyasiy mabuslarnı Qırımdan çıqarılmasınen insan haqlarınıñ bozulması belli.

12.03.2021

‘Чи болить?’(‘Ağıramı’): #LIBERATECRIMEA faal cemaatçıları Qırım işğal etilgen künü munasebetinen yañı kampaniyanı başlay

Qırımnı işğalden azat etüv ve qırımtatarlarğa destek oğrunda hızmet etken #LIBERATECRIMEA halqara areketi ve Qırımtatar resurs merkezi Qırımnı işğal etilmesiniñ 7 yıllığı munasebetinen ‘Чи болить?’ (‘Ağıramı’) adlı kampaniyanı başlaylar. Pervasız qalmağan, Qırım haqqında hatırlap, yüregi ağırğanlarnı informatsıon kampaniyağa qoşulmağa davet etemiz. Keliñiz, Qırım içün yüregi acığan her kim olsa, birleşip, bütün dünyağa Qırım-Ukrainanıñ bir parçası olğanını hatırlatayıq.

23.02.2021

‘Deputat, Kreml mabuslarına yardım et’ kampaniyası

Qırım deookupatsıyası ve qırımtatar halqına destek oğrunda ğayret köstergen #LIBERATECRIMEA halqara areketi ‘Atalıq’ halqara kampaniyasınıñ çerçivesinde ‘Deputat, Kreml mabuslarına yardım et’ kampaniyasını başlay ve ukrain memurlarını rusiye işğalcıları tarafından taqip etilgen qırım sakinlerini öz imayeleri altına almağa çağıra.

14.02.2021

#LIBERATECRIMEA areketiniñ kampaniyası çerçivesinde işlep çıqarılğan plakatlar

Qırımtatar resurs merkezi Qırım deookupatsıyası ve qırımtatar halqına destek oğrunda ğayret köstergen #LIBERATECRIMEA halqara areketiniñ kampaniyası çerçivesinde işlep çıqarılğan plakatlarnı taqdim ete.

14.02.2021

Qırımda ciddiy ekotsid beklenile - Bariyev

Qırımtatar Maaliy Merkezi idaresiniñ yolbaşçısı, Qırımtatar Milliy Meclisiniñ uquqiy meseleleri ve tış işleri idaresiniñ başlığı Eskender Bariyev "Dom" telekanalınıñ efirinde işğal etilgen Qırımda işğalciler suv menbalarnıñ tutumsız qullanıluvı siyaseti neticesinde ciddiy ekotsid beklenilgenini qayd etti.

12.02.2021

#LIBERATECRIMEA yazuvlı şiarlarınıñ sergisi

Qırımtatar Maaliy Merkezi, #LIBERATECRIMEA Qırımnı işğalden qurtaruv ve qırımtatar halqı ile birdemlik halqara cemaat areketiniñ yazuvlı şiarlarını taqdim etti. Serginiñ mevzusı Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzınen bağlı edi.

08.12.2020

Işğal etilgen Qırımda 2020 senesiniñ 9 ayı devamında yüz bergen insan aqları bozuluvlarınıñ talili

Qırımtatar Maaliy Merkezi işğal etilgen Qırımda 2020 senesiniñ 9 ayı devamında yüz bergen insan aqları bozuluvlarnıñ talilini taqdim ete. Nezaret etüvniñ neticelerine binaen, esap etilgen devirde yarımadada 40 tintüv, 68 yaqalav, 70 sorqu, sorav ve ''sübet'' keçirildi, 195 insan tevqif etildi: 48 yañı tevqif ve çıqarılğan ükümler, 147 - qırımlı siyasiy mabuslarğa tevqif etüv müddetleriniñ uzatılmasıdır. Bundan ğayrı, adaletli mahkeme aqqınıñ bozuluvı ile 332 adise, fizikiy ve ruhiy sağlığınıñ eñ yüksek seviyesine irişe bilüv aqqınıñ bozuluvı ile bağlı 112 adise ve siyasiy mabuslanıñ Qırımdan avuştırıluvı ile bağlı 33 adise qayd etildi. Bundan ğayrı, QMM esabatında muntazam şekilde yüz bergen vandalizm adiseleri, diniy aqlarnıñ bozuluvı, yarımadadaki ekosistemanıñ bozuluvı, tevqifhane ile apishanelerdeki qabul etilemeycek şaraitler, siyasiy mabus aqlarınıñ bozuluvı ve işğal etilgen Qırımda qanunsız alda keçirilgen arbiy talimatlar aqqında haber etile.

24.11.2020